قیمت طلا، سکه و ارز قیمت روز خودرو پایگاه خبری محیط زیست ایران
پیش خوان روزنامه ها
محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 4 نیرو نیوز مدارا
کد خبر : ۷۶۴۱۸۹
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

تورق خاطرات چهره ها در «انتخاب»؛

بختیار قصد استعفا داشت؟ / روایت ابراهیم یزدی را بخوانید

به هر تقدیر با صدور و انتشار بیانیه امام در آن شب، برنامه سفر بختیار به پاریس و استعفای او به هم خورد. این که چه کسانی باعث این امر شدند در آن موقع معلوم نگشت، بعد ها در تهران شنیدم که مسبب این جریان آقایان ربانی شیرازی و خلخالی بوده اند.

بختیار قصد استعفا داشت؟ / روایت ابراهیم یزدی را بخوانید

به گزارش پایگاه خبری اتحاد آنلاین، سرویس تاریخ «انتخاب»: دکتر ابراهیم یزدی در کتاب خاطرات خود با عنوان «آخرین تلاش ها در آخرین روزها» (قلم؛ ۱۳۸۹، ص. ۳۳۷-۳۴۵)  می نویسد: تماس و مذاکرات میان شورای انقلاب و بختیار ادامه یافت. یکی از موضوعات مورد بحث طرفین سفر بختیار به پاریس بود. بختیار که نمی توانست بدون نظر «شورای امنیت» کشور را ترک کند لاجرم مسئله را با آن ها در میان گذاشت. شورای امنیت کشور در آن روز ها مرکب بود از سران ارتش و بختیار. شورای امنیت پس از ساعت ها بحث و مذاکره بالاخره سفر بختیار به پاریس و دیدار با امام را تصویب نمود.

آقای مهندس بازرگان در ۷ بهمن ۱۳۵۷ نتیجه جلسه شورای امنیت را چنین گزارش کرد: «شورای امنیت کشور امروز از ساعت ۹ صبح جلسه ای طولانی داشت. به قول معروف در حجله بودند. مذاکرات آنان بر این محور بود که فرمول یا ترتیبی پیدا کنند که شاهپور بختیار را بفرستند به پاریس. قبل از ظهر برای کسب خبر و اطلاع از نتیجه مذاکرات شان مع الواسطه با آن ها تماس گرفته شد، اما گفتند ساعت ۱۵ و ۳۰ دقیقه بعدازظهر نتیجه تصمیمات معلوم خواهد شد. بعدازظهر تلفن زده شد، گفتند نیم ساعت دیگر. ظواهر امر حکم می کند که از مواضع دیشب عقب نشینی نموده و تعدیل کرده اند. شخص واسط هم این مسئله را تایید می کرد.»

مهندس بازرگان ساعاتی بعد مجددا تلفن زد و اطلاع داد که در همان روز نتیجه رای شورای امنیت کشور به دست آمده است. شورای امنیت تصویب کرده است که بختیار به پاریس سفر بکند و بختیار اعلامیه ای هم تهیه کرده و برای شورای انقلاب فرستاده است که اگر شورای انقلاب موافقت نماید آن را قبل از سفر به پاریس منتشر سازد. آقای مهندس بازرگان متن بیانیه تهیه شده بختیار را به شرح زیر خواندند:

«من به عنوان یک ایرانی وطن دوست که خودم را جزو کوچکی از این نهضت و قیام عظیم ملی و اسلامی می دانم و اعتقاد صادقانه دارم که رهبری و زعامت آیت الله العظمی امام خمینی و رای ایشان می تواند راه گشای مشکلات امروزی ما و ضامن ثبات و امنیت کشور گردد، تصمیم گرفته ام که ظرف ۴۸ ساعت آینده شخصا به پاریس مسافرت کرده و به زیارت معظم له نائل آیم و با گزارش اوضاع فعلی خاص کشور و اقدامات خود، ضمن درک فیض، درباره آینده کشور کسب نظر نمایم.»

این متنی بود که به تصویب شورای امنیت نیز رسیده بود. آقای مهندس بازرگان اضافه کردند که با این متن شخصا موافق هستند و به نظر ایشان ضرر و زیانی ندارد و تعهدی هم در کار نیست. آقای مهندس بازرگان در همین مکالمه تلفنی گفتند:
«قرار است که درباره این مسئله با سایر دوستان (اعضای شورای انقلاب) مشورت کنند. البته هنوز فرصت تشکیل جلسه را پیدا نکرده اند. اما مطلب را گزارش می دهند تا آقا هم نظر خودشان را بدهند و جلسه که تشکیل شد همه مسائل را با هم بحث خواهند کرد و نتیجه را باز گزارش خواهند کرد.»

علاوه بر شورای انقلاب، علمای مهاجر به تهران نیز مورد شور و مشورت اعضای شورای انقلاب قرار گرفتند. این علما به مناسبت اعلام بازگشت امام، از تمام شهر های ایران به تهران آمده بودند، اما به علت بسته شدن فرودگاه و ممانعت بختیار و ارتش از پرواز هواپیما به تهران و شهرستان ها، علمای مزبور در دانشگاه تهران متحصن شده بودند.

آقای مهندس بازرگان در رابطه با نظر علمای مهاجر، طی همین مکالمه تلفنی گفتند: علمای مهاجر به تهران نیز این متن را دیده اند و با آن مواق اند منتها نظر داده اند که در پایان بیانیه به جای «کسب نظر» بیاید: «در باب آینده کشور و وضع دولت کسب تکلیف نمایم.»

همان شب، بعد از دریافت متن فوق الذکر در جلسه ای که در حضور امام، آیت الله اشراقی و حاج احمد آقا تشکیل شد، گزارش تهران را عینا خواندم. امام اصل مسئله را پذیرفتند و اصلاح عبارتی علمای مهاجر به تهران را نیز تایید نمودند. نظر امام این بود که اگر بختیار به پاریس بیاید تا استعفا ندهد اجازه دیدار را نخواهد داشت. نظر ما هم آن بود که با بختیار عینا نظیر سید جلال تهرانی رفتار شود. اما اعلام این مسئله در حالی که بختیار هنوز در تهران بود ضرورتی نداشت.

انتشار بیانیه بختیار نیز، همان طور که آقای مهندس بازرگان اشاره کرده بودند، تعهدآور نبود. همان شب با تهران تماس گرفتم و مراتب را به آقای مهندس بازرگان اطلاع دادم. ظاهرا اوضاع طبق برنامه و تصمیم شورای انقلاب پیش می رفت. قرار شد متن بیاینه بختیار، با اصلاحات مورد نظر روحانیون مهاجر که به تایید امام هم رسیده بود همان شب توسط بختیار در رادیو و تلویزیون ایران خوانده شود.

بختیار اعتراف می کند که او برای پیدا کردن راهی جهت تماس با آقای خمینی، با آقای مهندس بازرگان تماس گرفته و مشورت کرده است و آقای مهندس بازرگان هم اقدام او را تایید کردند. اما می گوید آقای مهندس بازرگان به او تذکر دادند که آقای خمینی قبل از هرچیز استعفای او را خواهند خواست. در همین جا بختیار به بیانیه ای که از صدا و سیما منتشر شد اشاره می کند، بدون آن که متن آن را ذکر نماید. صرفا به ذکر چند جمله ناقص از آن بیانیه اکتفا کرده است؛ و سپس مطلبی را به آقای مهندس بازرگان نسبت می دهد که به هیچ وجه درست نیست و تمامی کسانی که با آقای مهندس بازرگان تماس دارند و ایشان را می شناسند، می دانند که ایشان نه تنها برای آقای خمینی بلکه برای هیچ فردی چنان عناوینی را به کار نمی برند.

بیانیه امام در مورد سفر بختیار

متن مورد توافق اصلاح شده بیانیه بختیار توسط شورای انقلاب و علمای مهاجر و تاییدشده توسط امام، علاوه بر آن که توسط آقای مهندس بازرگان طی یک مکالمه تلفنی و به شرحی که گذشت برای اینجانب خوانده شد، توسط آقای مهندس کتیرایی که در آن موقع عضو و دبیر شورای انقلاب بودند برای مرحوم شهید عراقی نیز خوانده شده بود.

بعد از نیمه شب همان شب حاج احمد آقا به اتاقم در مسافرخانه نوفل لوشاتو آمد و گفت: که: «آقا متنی صادر کرده اند و به تهران هم اطلاع داده شده است مبنی بر این که بختیار تا استعفا ندهد نمی تواند به دیدن امام بیاید.» حاج احمد آقا که در تمامی مذاکرات با امام حضور داشت و از مکالمات تهران و برنامه مطلع بود از این کار ابراز ناراحتی کرد، اما گفت: که: «خوب کاری است که شده و دیگر نمی شود کاری کرد.»

آقای شاه حسینی که در آن موقع عضو کمیته استقبال از امام و مستقر در مدرسه رفاه و توسط مرحوم شهید مطهری در تماس دائم با شورای انقلاب بود، پس از انقلاب برای اینجانب شرح داد که در آن شب، دیروقت، مرحوم عراقی از پاریس به ایشان تلفن می زند و متن بختیار را که آقای مهندس کتیرایی برای وی خوانده بوده است برای ایشان می خواند و می گوید که: «امام با آمدن بختیار به پاریس به عنوان نخست وزیر موافق نیستند.» صبح روز بعد حدد ۷ یا ۸ صبح، مرحوم شهید عراقی به آقای شاه حسینی تلفن می زند و پیامی را که امام خطاب به علمای مهاجر صادر کرده بودند [..]قرائت می کند و از وی می خواهد که آن را به دست علما برساند. [..]انتشار این بیانیه برنامه سفر بختیار به پاریس و استعفای او را به کلی بر هم زد. روشن بود که بختیار نمی توانست در تهران استعفای علنی بدهد و بعد به پاریس بیاید. اگر او استعفا می داد دیگر نخست وزیر نبود و آن وقت دیگر دیدارش با امام فایده و معنایی نداشت؟ در ضمن او نمی توانست از تهران خارج شود، زیرا در آن روز ها برای آن که امام نتوانند به تهران بروند، دولت و ارتش فرودگاه ها را بسته بودند و رفت و آمد تمامی هواپیما ها متوقف شده بود و بختیار در تهران استعفای خود را منتشر می ساخت و بعد می خواست از تهران خارج شود، به احتمال قوی در تهران کودتا می شد.

بختیار مدعی است که «دفتر خمینی» با او در تماس بوده است و رسما موافقت امام را به او اعلام کرده است. به نظر می رسد که سخن وی پایه و اساسی نداشته باشد. در دفتر و بیت امام در نوفل لوشاتو کسی با بختیار در تماس نبوده است و جز چند نفری از خواص کسی از برنامه سفر او به پاریس مطلع نبوده است، اگرچه بعد ها معلوم شد یکی از معممینی که در منزل پاریس مسئول تلفن ها بوده است با ساواک همکاری می کرده و گزارشات روزانه خود را به مسئول ساواک در سفارت ایران در پاریس می داده است، اما تصور نمی شود که او از ماجرا مطلع بوده و خبری به بختیار داده باشد.

بختیار همچنین در کتاب خود مدعی شده است که با سفر وی به پاریس و ملاقات با امام آقای مهندس بازرگان و مرحوم دکتر بهشتی و راقم این سطور موافق بوده ایم. در این باره توضیح کافی داده شده است و موافقت با سفر وی به پاریس شده بود. اما ملاقات قطعا مشروط به استعفای وی بوده است.

به هر تقدیر با صدور و انتشار بیانیه امام در آن شب، برنامه سفر بختیار به پاریس و استعفای او به هم خورد.

این که چه کسانی باعث این امر شدند در آن موقع معلوم نگشت، بعد ها در تهران شنیدم که مسبب این جریان آقایان ربانی شیرازی و خلخالی بوده اند.

روز بعد در ۸ بهمن ۱۳۵۷ مهندس بازرگان تلفن زد و از بیانیه امام اظهار ناراحتی کرد. ناراحتی ایشان بیش تر از این بود که اولا چرا خلف عهد شده است و در دستگاه امام زیر قول و قرار می زنند و آبروی خودشان و ما را می برند. ثانیا چرا فرصت و یک امکان عالی پیروزی بدون خونریزی را از دست دادیم. آقای مهندس بازرگان همچنین اظهار داشتند که: «این کار نتایج بسیار بدی برای ما خواهد داشت. حالا خواهند گفت که بازرگان می خواسته است بختیار را به پاریس ببرد و با آقا آشتی دهد؟!»

پس از صحبت با آقای مهندس بازرگان ناراحتی و نگرانی ایشان را با امام مطرح ساختم و نظر خود را نیز به شرحی که در بالا اشاره کرده ام برای امام توضیح دادم. امام توضیحات مرا پذیرفتند و گفتند به آقای مهندس بازرگان پیغام بدهید که:

«فقط در صورت اعلام استعفای بختیار قبل از دیدار، خواه در تهران خواه در پاریس ملاقات امکان پذیر است. صحیح نبود نخست وزیر (بختیار) را بپذیرم و درست هم نبود که بیاید و نپذیرم. با شما هم اگر می آمد و نمی پذیرفتم بدتر می شد؛ لذا ملزم بودم که بنویسم. مطمئن باشید که کسی به شما این ظن را نمی برد. جبران خواهم کرد. الان هم اگر نخست وزیر استعفا کند، چه آن جا چه این جا و اعلام کند من او را می پذیرم. تصمیم را بگیرید تکلیف آمدن را روشن کنید. چه من هم می خواهم تکلیف را روشن کنم.»

مطالب آقا را همان روز به آقای مهندس بازرگان تلفنی اطلاع دادم. همان روز آقای مهندس عباس امیرانتظام تلفن زد. شاید این اولین و آخرین مکالمه تلفنی ایشان با نویسنده در پاریس بود.

مهندس امیرانتظام در مکالمه تلفنی خود اطلاع داد که او رابط شورای انقلاب با بختیار می باشد و گفت: در مذاکرات قبلی سخن از استعفای بختیار در کار نبوده است، بلکه موافقت شده بود که بختیار این نامه را بنویسد و سپس به پاریس بیاید. او همچنین تاکید کرد که در تعقیب تماس ها و مذاکرات فی مابین بختیار و شورای انقلاب متن بیانیه بختیار به تصویب شورای انقلاب نیز رسیده است. حالا می گویند که تا استعفا ندهد پذیرفته نخواهد شد.

در پاسخ سخنان مهندس امیرانتظام، نظر امام را که به آقای مهندس بازرگان پیغام داده بودم عینا برای او شرح داده و گفتم که: «غیرممکن بود آقا، بختیار را به عنوان نخست وزیر و قبل از استعفا بپذیرند. تنها وقتی می پذیرفتند که استعفا می داد.» و عملکرد سید جلال تهرانی را برای او مثال زدم.

همان شب (۸ بهمن ۱۳۵۷) امام در سخنرانی عمومی خود که معمولا شب ها برای ایرانیان ایراد می کردند جریان سفر و دیدار احتمالی بختیار را توضیح دادند:

«من گفتم اگر رئیس دولت بیاید این جا به قول خودشان، تا استعفایش را قبلا ننویسد و اعلام نکند، با من ملاقات نمی تواند بکند. این هم که من می گویم استعفا، نه این که این معنای واقعی استعفا دارد، این نیست. این نخست وزیر نیست نه این که نخست وزیر هست و استعفا کند. لکن برای حفظ ظاهر است که حالا ما کلمه استعفا را ذکر می کنیم و الا استعفایش یعنی چه؟ تو اصلا نخست وزیر نیستی. این اعلام بکند که من نخست وزیر نیستم. اگر این کار را کرد...»

منبع انتخاب
ثبت نظرات
captcha