قیمت طلا، سکه و ارز قیمت روز خودرو پایگاه خبری محیط زیست ایران
پیش خوان روزنامه ها
محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 4 نیرو نیوز مدارا
کد خبر : ۷۶۰۰۱۶
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

عملکرد جزیره ای استان ها در زمینه آمایش سرزمینی/ چرا از «ساترا» بهره برداری نشد؟

با وجود گذشت بیش از 5 سال از مصوبه هیئت دولت یازدهم در مورد استقرار سامانه ساترا، سازمان برنامه و بودجه به دلایلی همچون «عدم دسترسی مناسب به اطلاعات »، «عملکرد جزیره ای استان ها» و «یکپارچه نبودن اطلاعات» نتواسته پیش نیازهای تکمیل این سامانه جامع اطلاعاتی را فراهم کند.

عملکرد جزیره ای استان ها در زمینه آمایش سرزمینی/ چرا از «ساترا» بهره برداری نشد؟

به گزارش پایگاه خبری اتحاد آنلاین، چرا سازمان برنامه و بودجه نسبت به آمایش سرزمینی بی تفاوت است؟/ عدم بهره برداری از سامانه ساترا با وجود تکلیف قانونی

با وجود گذشت بیش از 5 سال از مصوبه هیئت دولت یازدهم در مورد استقرار سامانه ساترا، که رسالت ارزیابی توسعه و رصد آمایش سرزمینی را برعهده دارد، اما سازمان برنامه و بودجه به دلایلی همچون «عدم دسترسی مناسب به اطلاعات لازم»، «عملکرد جزیره ای استان ها» و «یکپارچه نبودن اطلاعات» تاکنون نتواسته پیش نیازهای مورد نیاز جهت تکمیل این سامانه جامع اطلاعاتی را فراهم کند.

رسیدن به توسعه پایدار یکی از اهداف مهم دولت ها و حکومت ها در دوران حیات خود است. متأسفانه با وجود گذشت 40 سال از انقلاب اسلامی و تهیه و تدوین 6 برنامه توسعه، امروزه شاهد مسائل کلانی در سطح کشور هستیم که گریبان گیر تصمیم گیران شده است.

«عدم بهره‎برداری مناسب از ظرفیت های برخی مناطق جغرافیایی»، «توزیع ناعادلانه منابع کشور»، «بهره‎برداری غیربهینه از منابع طبیعی»، «توزیع نامتناسب جمعیت در پهنه سرزمینی»، «نبود برنامه ریزی مشخص برای تولید محصولات کشاورزی و عدم ارائه الگوی کشت منطقه ای»، «استقرار صنایع آ ب بر در فلات مرکزی»، و «شکل گیری پدیده کولبری در اقتصاد» از جمله مسائلی است که از نحوه نگرش به مفهوم توسعه و عدم توجه به پیش‎نیازهای برنامه‎ریزی مدون توسعه ناشی شده‎اند.

یکی از مهم ترین مباحث در جهت دستیابی به توسعه پایدار، مفهوم آمایش سرزمینی است. طبق تعریف مرکز پژوهش های مجلس، منظور از آمایش سرزمینی، رسیدن به مطلوب ترین توزیع ممکن جمعیت توسط بهترین شکل توزیع فعالیت های اقتصادی – اجتماعی در پهنه سرزمین است.

به اعتقاد کارشناسان اقتصادی، تدوین برنامه آمایش سرزمینی به دلیل ضعف کشور ما در زمینه جمع آوری و پردازش آمار و اطلاعات، با خلأهای بی شماری مواجه است که این مسئله موجب اتلاف بخش بسیاری از منابع کشور شده و لطمات جبران ناپذیری از جمله مشکلات زیست محیطی و اجتماعی را در پی داشته است.

پیش از این مهدی پندار، رئیس سابق امور برنامه ریزی، نظارت و آمایش سرزمین سازمان برنامه و بودجه  با بیان اینکه غفلت از تدوین و اجرایی شدن سند ملی آمایش سرزمین، موجب عدم توازن در پهنه سرزمینی شده است، گفت: «به عنوان نمونه در استان هایی مانند سیستان و بلوچستان بیش از 50 درصد مردم در حالت روستایی زندگی می کنند و شاخص های کیفیت زندگی پایین و نامطلوبی دارند و در نقطه مقابل کلان شهرهایی را داریم که  با انبوهی از مسائل و مشکلات اجتماعی، مانند حاشیه نشینی و انواع آلودگی­ها دست و پنجه نرم می­کنند.»

اخیرا نیز الیاس نادران، استاد اقتصاد دانشگاه تهران نیز در توضیح اینکه چرا طرح آمایش سرزمین تاکنون توسط دولت ها اجرایی نشده است، گفت: «طرح آمایش سرزمین از سال 1356 آماده شده و قابل اجرا است. چندین بار خواهش کردیم که این طرح در مجلس تصویب شود و حداقل در سطحی که لازم است در کشور اجرایی شود. در این طرح تمام ظرفیت استان ها و رویکردهای آنها در حوزه های کشاورزی، صنعتی و غیره مشخص می شود، اما علتی که تاکنون این طرح اجرایی نشده است، این است که دولت ها نگاه روزمره به مسائل دارند و به طرح هایی مانند آمایش سرزمین توجهی نمی کنند.»

این در حالیست که بخشی از اسناد بالادستی همچون «سیاست های کلی 8 ماده ای آمایش سرزمینی ابلاغی از سوی رهبر معظم انقلاب در سال 90»، «ماده 26 قانون برنامه ششم توسعه» و «مواد 68،181،182، و 183 برنامه پنجم توسعه»، دولت را مکلف به ارائه سندهای آمایش ملی و استانی کرده است.

*چرا از سامانه ساترا بهره برداری نمی شود؟

با توجه به مشکلات موجود در فرآیند برنامه‎ریزی و آمایش سرزمینی و تحقق مواد قانونی مورد اشاره، هیئت وزیران طی مصوبه ای در خردادماه 93، پیاده سازی سامانه ای الکترونیکی تحت عنوان «سامانه ارزیابی توسعه و رصد آمایش (ساترا)» را ابلاغ کرد. در این مصوبه سازمان برنامه و بودجه موظف به طراحی و پیاده سازی سامانه مذکور گردید و همچنین سایر دستگاه‏های اجرایی موظف شدند تا اطلاعات مربوط به حوزه عملکردی خود را در این سامانه درج و بروزرسانی کنند.

مطابق اهداف مدنظر سیاست گذار، سازمان برنامه و بودجه بایستی اطلاعات جامعی در خصوص امکانات و ظرفیت های مناطق مختلف کشور در اختیار داشته باشد تا با تحلیل و پردازش این اطلاعات از طریق ابزارهای لازم، اقدام به برنامه ریزی و توزیع درآمدهای کشور کند.

اما در حال حاضر با وجود اینکه بیش از 5 سال از مصوبه هیئت دولت یازدهم در مورد استقرار و بهره برداری از سامانه ساترا می گذرد، اما بررسی ها نشان می دهد سازمان برنامه و بودجه به دلایلی همچون «عدم دسترسی مناسب به اطلاعات آمایش سرزمینی»، «عملکرد جزیره ای استان ها در زمینه آمایش سرزمینی» و «یکپارچه نبودن اطلاعات به دلیل فقدان سامانه ای جامع» تاکنون نتواسته پیش نیازهای مربوط به عملکرد مناسب یک سامانه جامع اطلاعاتی را فراهم کند.

در همین زمینه رئیس سابق امور برنامه ریزی، نظارت و آمایش سرزمین سازمان برنامه و بودجه با بیان اینکه تا پایان دوره مدیریت وی در این سازمان تدوین اسناد آمایش در 26 استان به اتمام رسیده بود، اظهارداشت: «باید در نظر داشته باشیم که سند ملی آمایش سرزمینی هنوز تدوین نشده است. بنابراین می توان گفت در حال حاضر، 50 درصد از الزام قانونی بند الف ماده 26 برنامه ششم توسعه به نحوی انجام شده است؛ با این توضیح که پس از تدوین سند ملی آمایش سرزمینی و تقسیم کار ملی، مجدداً مطالعات استانی و تدوین اسناد اجرایی آن ها باید مورد بازنگری قرار گیرد.»

* عدم دسترسی سازمان برنامه و بودجه به اطلاعات آمایش سرزمینی

عدم دسترسی مناسب سازمان برنامه و بودجه به اطلاعات آمایش سرزمینی دستگاه های دولتی یکی از عواملی است که موجب شده سامانه جامع اطلاعاتی ساترا -که ابزار تحقق آمایش ملی است-، عملکرد مورد انتظار را نداشته باشد.

علی کرمی پور رئیس سابق امور برنامه ریزی، نظارت و آمایش سرزمین سازمان برنامه و بودجه با اشاره به عدم تعامل دستگاه های دولتی در موضوع تبادل اطلاعات مربوط به آمایش سرزمینی با سازمان برنامه و بودجه می گوید: «در حال حاضر کلیه دستگاه ها به صورت جزیره ای عمل می کنند، این موازی کاری باعث شده تا هر دستگاه برای خودش داده های مکانی ایجاد کند که این موضوع باعث اتلاف منابع شده است.»

عدم دسترسی سازمان برنامه و بودجه به اطلاعات لازم، برنامه ریزی مبتنی بر آمایش سرزمینی را مختل کرده و عملا تحقق اهداف آمایش سرزمینی در قوانین روی زمین مانده که این موضوع موجب توسعه نامتوازن منطقه ای در کشور شده است. در همین رابطه مرکز پژوهش های مجلس در سلسله گزارشات کارشناسی به آسیب شناسی عملکرد دولت در اجرای اسناد بالادستی مرتبط با آمایش سرزمینی پرداخته است که در بخشی از گزارشات بازوی پژوهشی مجلس، عواقب غفلت از اجرای طرح آمایش سرزمینی اینگونه آمده است: 

«استان تهران با سهمی حدود 0.8 درصد از کل مساحت کشور، نزدیک به 17 درصد کل جمعیت را به خود اختصاص داده است؛ همچنین 43 درصد از کل جمعیت کشور نیز در پنج استان تهران، خراسان رضوی، اصفهان، فارس و خوزستان متمرکز شده اند. درحالی که استان های مذکور تنها نزدیک به 26 درصد از کل مساحت کشور را در اختیار دارند. در مقابل سهم جمعیت 20 استان کم جمعیت کشور، حدود 30 درصد بوده است.»

* عملکرد جزیره ای استان ها در زمینه آمایش سرزمینی

از سوی دیگر برخی استان ها از جمله «اصفهان»، «خراسان شمالی» ، «یزد» و «گلستان» به ترتیب اقدام به راه اندازی سامانه های «ساطع»، «پاسخ»، «ساپتای» و «سترگ» کرده تا در این سامانه ها، اطلاعات مربوط به آمایش استانی را بارگزاری کنند.

این در حالیست که اقدام این استان ها در تقابل با هدف بند الف ماده 182 قانون پنجم توسعه با موضوع «تدوین، تصویب و نظارت بر استقرار نظام یکپارچه برنامه ریزی و مدیریت توسعه سرزمینی و تنظیم روابط ارکان اصلی آن» و برخی موارد «بند هـ ماده 46 قانون برنامه پنجم توسعه» از جمله بندهای 2 و 3 است.

جالب توجه آنجاییست که به دنبال عدم تحقق سامانه ملی ساترا به شکل مطلوب توسط سازمان برنامه و بودجه، اخیرا نیز عملکرد جزیره ای استان ها در مورد آمایش سرزمینی به دستگاه های مختلف نیز سرایت پیدا کرده به طوریکه چندی پیش در مجلس مقرر شد تا وزارت جهاد کشاورزی برنامه مدونی را در زمینه خودکفایی کالاهای اساسی و آمایش سرزمینی در بعد کشاورزی تهیه کرده و به مجلس ارائه دهد.

علاوه بر این، پندار در این خصوص با بیان اینکه برخی استان ها به سمت راه اندازی سامانه های موازی حرکت کرده بودند اما بر اساس مصوبه هیات وزیران در سال 93 ، هیچ کدام از آن ها نمی توانند به صورت جداگانه فعالیت داشته باشند، عنوان کرد: «علت این موضوع آن است که همه این سامانه ها زیر مجموعه سامانه ساترا هستند و سازمان برنامه استان ها، نیز مکلف به این موضوع است. به همین منظور تبادل اطلاعات با این سامانه های استانی در حال شکل گرفتن بوده اما در سطح بسیار پایینی قرار دارد.»

* یکپارچگی اطلاعات در گرو ایجاد سامانه ای ملی

با توجه به مطالب فوق به نظر می رسد که سازمان برنامه و بودجه برای دستیابی به برنامه آمایش سرزمینی با هدف توسعه کشور به یکپارچگی اطلاعات نیاز دارد، مساله ای که تاکنون از نبود آن ضررهای بسیاری متوجه روند توسعه کشور شده است.

برهمین اساس، کارشناسان حوزه برنامه ریزی، بودجه و آمایش سرزمینی بر این باور هستند که یکپارچگی اطلاعات می تواند در بستر سامانه یا سامانه هایی رخ دهد که برای تحلیل اطلاعات به دست آمده از ابزارهایی از جمله «تحلیل»، «بصری سازی و تصمیم سازی» و «محاسبه شاخص های توسعه» بهره ببرد.

مهدی تقوی، استاد دانشگاه و کارشناس برنامه ریزی و بودجه با بیان اینکه وجود سند آمایش سرزمینی برای برنامه ریزی کشور امری ضروری است، گفت: «با توجه به افزایش جمعیت و ضرورت تخصیص امکانات متناسب با آن، از جمله احداث جاده ها، مدارس و غیره، ضرورت برنامه ریزی برای این مساله بیش از پیش احساس می شود.»

تقوی همچنین با اشاره به اینکه سند آمایش سرزمینی موجب می شود تا برنامه ریزی ها در مسیر صحیح قرار گیرد، افزود: «وجود یک سامانه جامع که اطلاعات در آن یکپارچه شود، به دولت کمک می کند تا در مورد مناطق محروم کشور، برنامه ریزی صحیح انجام داده و با توجه به ظرفیت استان امکانات لازم را فراهم کند.»

* چرا سازمان برنامه و بودجه نسبت به «تکمیل سامانه ساترا» بی تفاوت است؟

در حالیکه بیش از 8 سال از سیاست های ابلاغی رهبر معظم انقلاب اسلامی در خصوص آمایش سرزمینی و همچنین بیش از 5 سال از مصوبه هیئت وزیران در خصوص لزوم استقرار سامانه ای تحت عنوان ساترا با هدف تجمیع کلیه اطلاعات مربوط به آمایش سرزمینی در آن می گذرد، اما بررسی ها حاکی از آن است که ظاهرا سازمان برنامه و بودجه برای استقرار کامل این سامانه در سطح ملی با مشکلات قابل توجهی روبه روست.

همچنین باید پرسید که با وجود به اهمیت و ضرورت سامانه ساترا، چرا در این سال ها سازمان برنامه و بودجه کل کشور که عهده دار تدوین برنامه های توسعه است و وظیفه تخصیص بودجه به نهادهای مختلف دارد، علی رغم الزام قانونی، همتی از خود برای برطرف کردن مشکلات مورد اشاره و استقرار کامل این سامانه به خرج نداده است؟

انتهای پیام/

منبع فارس
ثبت نظرات
captcha