پایگاه خبری محیط زیست ایران
پیش خوان روزنامه ها
محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 4 نیرو نیوز مدارا
کد خبر : ۷۵۰۱۷۱
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

شمری که ۶۵ سال برای حسین (ع) گریست! +عکس

وقتی برگ های قطور تاریخ را نیم نگاهی می اندازیم، همه چیز بر اساس خیر و شر چیده شده و نمی توان بر آن ایرادی وارد کرد اما امروز تکرار برخی وقایع، تاریخ دیگری را برای ما در عصر کنونی رقم می زند.

شمری که ۶۵ سال برای حسین (ع) گریست! +عکس
خبرگزاری اربعین امسال هم تمام شد و این یعنی قطورتر شدن تاریخ کربلا که این روزها فصل جدیدی به نام پیاده روی اربعین را نیز به خود مزین کرده است. مرور تاریخ حاکی از آن است که افراد زیادی در شکل گیری این مقطع تاریخی، نقش آفرینی کرده اند که باز هم ردپای خیر و شر در آن مشهود است. خیری که بعد از چهارده قرن اشک ها را در چشمان هر انسان آزاده ای حلقه می زند و شمری که لعن و نفرینش بعد از گذشت چهارده قرن تمامی ندارد.

به گزارش پایگاه خبری اتحاد آنلاین، شاید خیلی ها هنوز محمد فیلی را که نقش آفرین «شمر» در مختارنامه بود، در خاطر دارند. این هنرمند هر آنچه را که در تاریخ آمده بود، در برهه کنونی نیز تداوم بخشید تا رنگ و بوی تازگی به خود بگیرد اما هنرمندانی هستند که سال ها است این نقش را بدون اینکه فیلم نامه اش را از تاریخ عاریه گرفته باشند، در صحنه روزگار به اجرا می گذارند، اما کارگردانی نیست که بازی این بزرگان را به خاطر زیر پا گذاشتن تاریخ، کات بدهد.

تعزیه خوانی، یکی از دیرینه ترین نمایش های آیینی است که در کشورمان به اجرا گذاشته می شود و همه نقش آفرینان آن همان کاراکترهایی هستند که در تاریخ و در صف خیر و شر قرار داشتند. اگر از تعزیه خوانی در ارمغانخانه که بیش از ۴۰۰ سال قدمت دارد، چشم پوشی کنیم، روستایی در زنجان به نام «مشکین» نیز از دیرباز تعزیه خوانانی را در دل خود جای داده است که امروز به گنجینه ارزشمند اما غبار گرفته تبدیل شده اند.

۶۵ سال شمر؛ ۶۵ سال سر بریدن

وقتی گزارش های تصویری مربوط به تعزیه خوانی را می دیدم، همیشه نقطه ای در این تصاویر توجه مرا به خود جلب می کرد و آن، نقطه قرمز رنگی بود در میان انبوهی از رنگ های سبز و سیاه. وقتی قرار بود این نقش آفرین قرمزپوش وارد صحنه شود، گویا تاریخ دوباره تکرار می شد، غافل از اینکه شمر تعزیه ها اختیاری از خود نداشتند و هر بار که می خواستند سر مبارک امام حسین (ع) را از تن جدا کنند، دست شان می لرزید.

سراغ یکی از نامداران تعزیه خوانی زنجان رفتیم، کسی که ۶۵ سال بود که هر سال در ماه محرم به هنگام بریدن سر مبارک امام حسین (ع)، دستش لرزید اما با خود عهده کرده بود که تاریخ را بدون کم و کاست و با همان بی رحمی دهه شصت هجری قمری به صحنه بیاورد. نام او محرمعلی باقری است؛ کسی که در پنجمین روز از اردیبهشت ماه سال ۱۳۱۱ در روستای مشکین به دنیا آمد و امروز ۸۷ سال از عمرش می گذرد.

وقتی زنگ خانه تنها پسر محرمعلی باقری را زدیم، او ما را به طرف زیرزمین هدایت کرد. پله های زیرزمین که تمام شد، نگاهم به نگاهی افتاد که فقط می توانست با نگاهش مرا همراهی کند. آری، پیرمرد قصه ما که زمانی با فریادهای خود، لرزه بر اندام تماشاگران می انداخت، امروز صدایش لرزان تر از همیشه به ما خوش آمد می گفت و با نگاهش از اینکه نمی توانست به احترام میهمان بلند شود، عذرخواهی کرد.

مردی برای تمام تاریخ

شمر داستان ما گوش هایش از بی اعتنایی شمرهای زمانه سنگین شده و پاهایش یارای ایستادن نداشت. او به همان اندازه که رکورددار اجرای نقش شمر در تعزیه ها بود، به همان اندازه نیز می توانست نام خود را در کتاب رکوردها به خاطر حضور دو ساله اش در زیرزمین به ثبت برساند. آری، محرمعلی قصه ما دو سال است که نتوانسته رنگ آفتاب را ببیند، حال اینکه ۶۵ سال برق شمشیرش، نقش آفرینی او را در تعزیه ها پررنگ می کرد.

سئوالات زیادی در ذهن داشتم اما همه آن سئوالات به یکباره کنار رفت و با دیدن این صحنه ها که خود می تواند برگی از یک تاریخ باشد، دستم خالی شد. نگاه محرمعلی ۸۷ ساله به من بود تا ببیند چه کسی به دیدار او آمده است. وقتی فرزندش با صدای بلند در گوش پدرش داستان حضور ما را توضیح داد، دستم را گرفت و فشرد. با صدای لرزانش به من فهماند که «آمدی جانم به ....».

وقتی دست های پینه بسته اش در میان دستانم قرار گرفت، قدرت دستانش به من فهماند که چرا ۶۵ سال نقش شمر را در تعزیه ها عهده دار بوده است. با اینکه دو سال تجربه راه رفتن را از دست داده و شنیدن صدا برایش یک آرزو بود اما هنوز هم می توانست با صلابتی که در صدایش موج می زد، حضور خود را در صحنه روزگار به عنوان یک شمر واقعی اعلام کند، حضوری که امروز رنگ باخته و آخرین برگ خاطراتش در یک زیرزمین خلاصه می شد.

محرمعلی باقری در پنجمین روز از اردیبهشت ماه سال ۱۳۱۱ در روستای مشکین (شهرستان زنجان) چشم به جهان گشود. وی چهارمین فرزند یک خانواده بود، خانواده ای که هر چهار فرزندش ذکور بودند. شمر قصه ما از سیزده سالگی خود را با نقش های ریز و درشت در تعزیه ها مشغول کرد، تا اینکه با پا گذاشتن به دومین دهه زندگی، نقش شمر را به خاطر صلابتی که در صدای مردانه اش داشت، بر عهده گرفت و به همین سادگی ۶۵ سال گذشت.

تعزیه خوانی از گذشته تا به امروز چه تغییری کرده است؟

معتقدم تعزیه هایی که در گذشته اجرا می شد، به لحاظ اخلاص و سادگی از جایگاه ارزشمندی برخوردار بود و اجراکنندگان با جان و دل تعزیه خوانی می کردند و همانند امروز جنبه نمایشی تعزیه ها پررنگ نبود. با اینکه نمی توان تاریخ را دستخوش تغییر قرار داد اما می توان با نوع نگاه مان به وقایع تاریخی، نسل امروز را با موضوعات و واقعیت هایی که چندین قرن پیش اتفاق افتاده است، آشنا کرد.

چه وقت احساس کردید که می توانید در نقش شمر در تعزیه ها ظاهر شوید؟

از کودکی علاقه زیادی به تماشای تعزیه ها داشتم، تا جایی که وقتی کمی بزرگ تر شدم این علاقه به عشقی ابدی تبدیل شد و هر کاری می کردم تا در این تعزیه ها نقشی هم به من داده شود. زمانی که کودکی را پشت سر گذاشته و لحن صدایم تکامل پیدا کرد، نقش شمر را عهده دار شدم، نقشی که اجرای آن از هر جهت سخت و طاقت فرسا بود و باید بدون توجه به وابستگی هایت، همانی باشی که پسر ذی الجوشن بود.

تفاوت نقش شمر با سایر نقش هایی که در تعزیه اجرا می شود، چیست؟

بی تردید نقش شمر در تعزیه ها را باید متفاوت ترین و سخت ترین نقش دانست؛ چرا که همه نگاه ها متوجه این نقش است و با کاری که شمر در کربلا انجام می دهد، آخرین صفحات این واقعه تاریخی ورق می خورد. سختی کار نقش شمر زمانی دوچندان می شود که احساست بر نقش ات غلبه کند؛ آن وقت است که شمر تعزیه بیشتر به یک بازیگر شبیه است تا شمر واقعی و من تلاش کردم تا حس واقعی را در همه صحنه ها به اجرا بگذارم.

نگاه مردم به نقشی که ایفا می کردید، چگونه بود؟

هیچ کس از مردم توقع ندارد که شمر را تحسین کنند. من در طول این سال نقشی را بر عهده داشتم که وقتی پا به در میدان تعزیه می گذاشتم، کودکان به وحشت می افتادند و بزرگ ترها نیز اگر گریه مجال شان می داد، لعن و نفرین می کردند اما اعتقاد راسخ به این مهم داشتم که راهی که انتخاب کرده ام، همان راهی است که برایم مقدر شده است، چون تعزیه بدون شمر همانند تاریخ بدون واقعیت است و این یعنی اغراق و صحنه سازی.

سخت ترین لحظه اجرای نقش تان، کدام لحظه بود؟

همه لحظه هایی که باید شمر باشی، سخت است اما سخت تر از همه این ها، زمانی است که مجبور باشی ۶۵ سال و هر سال برای چند بار سر مبارک امام حسین (ع) را از تن جدا کنی. چه کسی باور می کند که شمر به هنگام بریدن سر امام حسین (ع) اشک در چشمانش حلقه بزند و من سال ها این اشک ها را از دیدگان همه پنهان داشتم و با چشم دل به خاطر تکرار تلخ ترین صحنه تاریخ که به دست خود، آن را رقم می زدم، گریستم.

عبارت «شمر زمانه» را زیاد شنیده ایم، آیا به این عبارت اعتقاد دارید؟

وقتی حق طبیعی کسی را پایمال کنیم، شمر در درون انسان سکنی می گزیند. فراموش نکنیم که شمر زمانه شدن به مراتب راحت تر از شمر واقعه کربلا است. سرگذشت شمربن ذی الجوشن حاکی از آن است که شمر در برهه ای از زندگی خود و بعد از اینکه سال ها در رکاب پیامبر (ص) و امیرالمومنین (ع) بود، مسیر را گم کرد اما شمرهای زمانه، آگاهانه پای در مسیری می گذارند که خود به مقصد شوم و تباهی این راه آگاه اند.

در این چند سال که خانه نشین بودید، آیا کسی به سراغ تان آمده است؟

زمانی که به عنوان شمر در تعزیه ها به خواندن مشغول بودم، صدایم از فرسنگ ها آن طرف تر شنیده می شد اما در این دو سال، یا صدای من لرزان و ضعیف شده و یا گوش مسئولان همانند گوش های من سنگین شده است. همسرم به خاطر وضعیت بد اقتصادی، از ادامه زندگی با من سر باز زد و امروز در خانه پسرم، بیش از دو سال است که رنگ آفتاب را ندیده ام. حتی از تهیه سمعک نیز عاجزم و همین موضوع باعث شده است تا نتوانم شنونده خوبی باشم.

۶۵ سال جلوی در امام حسین (ع) قدم زدم. همیشه اعتقاد داشتم که خداوند هر آنچه را که مصلحت انسان است، رقم خواهد زد. امروز روزگار سختی را در سن ۸۷ سالگی سپری می کنم. انتظار داشتم مسئولان فرهنگی استان فکری به حال کسانی که همانند من با عشق به اهل بیت (ع) روزگار گذرانده و بیمه ای برای آتیه خود ندارند، کنند. بی شک آنچه که امروز تجربه می کنم، نمی تواند در شأن تعزیه خوانی که ۶۵ سال با صداقت کار کرده است، باشد.

محرمعلی باقری چند دقیقه ای ما را مهمان ابیاتی کرد که به هنگام جوانی در قالب نقش شمر ادا می کرد. با اینکه زمین گیر شده بود اما هنوز صلابت صدایش همه را میخکوب می کند. تعزیه کم کم به لحظات پایانی خود رسید، گویا امروز محرمعلی باقری به تنهایی میدان دار این تعزیه بود اما نه از شمشیر خبری بود و نه اسبی که او را به این سو و آن سوی میدان ببرد. تعزیه امروز شمر قصه ما، داستان زندگی همه کسانی است که گمان نمی کردند در شلوغی روزگار به فراموشی سپرده شوند.

شمر قصه ما یک عاشق واقعی امام حسین (ع) است، چون راهش را از همان روزهای نخستین با راه اهل بیت (ع) گره زده است. محرمعلی و امثال او تلاش کردند در قالب بدترین انسان ها، بهترین ها را معرفی کنند اما امروز، خود از بد روزگار مشغول پاک کردن غبار فراموشی از شانه های افتاده خویش هستند و امید به این دارند که مسئولان، نیم نگاهی به وضعیت نه چندان خوشایند آن ها داشته باشند.

وقتی پله های زیرزمین را یکی پس از دیگری پایین می رفتم، گمان نمی بردم بعد از شنیدن داستان زندگی یک مرد، نای بالا رفتن از همان پله ها را داشته باشم. هر چقدر که پله ها را یکی پس از دیگری به سمت حیاط خانه می پیمودم، محرمعلی باقری کم کم از نظرم دور می شد. پیرمرد قصه ما تا زمانی که از دیدگانش دور شویم، نگاهش را از ما ندزدید، شاید با خود می گفت: آیا سرنوشت مختوم ما نیز با یک زیرزمین پر از تنهایی و انسان هایی که فراموش مان کرده اند، گره خواهد خورد.

وقتی سیمای محرمعلی باقری همانند کسی که در یک جزیره دورافتاده، تنها مانده است، کاملا از نظرم محو شد، یاد شعر دوست شاعری افتادم که نیک گفت:

گوش از فریاد نای یک سر بی تن پر است / چشم از افشاندن هر اشک بر دامن پر است

از امام روزگار خود دلا غافل مشو / ورنه دنیا همچنان از شمر ذی الجوشن پر است

منبع فردا نیوز
ثبت نظرات
captcha