قیمت طلا، سکه و ارز قیمت روز خودرو پایگاه خبری محیط زیست ایران
پیش خوان روزنامه ها
محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 4 نیرو نیوز مدارا
کد خبر : ۷۳۸۶۱۹
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

عضو هیات علمی دانشگاه تهران انتقاد کرد

مغفول ماندن طراحی صنعتی در ایران در مقایسه با دیگر کشورها

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که توجه به نکات ریز طراحی صنعتی در دنیا پتنت (ثبت طرح) می شود، حال آن که این موارد در ایران بی اهمیت تلقی می شود، گفت: به عنوان مثال چند سال پیش طراح جوان ایرانی طرح جدیدی برای آدامس های معمولی ارائه کرد و در آن بسته بندی را از حالت کاغذی به صورت کارتی و بلیستر (مشابه بسته بندی قرص) تغییر داد و توانست جایزه طراحی در مسابقه بین المللی را از آن خود کند.

مغفول ماندن طراحی صنعتی در ایران در مقایسه با دیگر کشورها

به گزارش پایگاه خبری اتحاد آنلاین، دکتر نسرین مقدم ، با انتقاد از این قبیل بی توجهی ها در ثبت طرح و اختراع در سازمان های کشور، اظهار کرد: برای فهمیدن و رسیدن به طراحی صنعتی باید از تعریف واژه طراحی آغاز کنیم. حدود ۱۰ سال پیش درباره تعاریف مرتبط با این واژه پژوهش هایی انجام شد. واژه «طرح» در فرهنگ لغات وجود داشت، اما واژه «طراحی» نبود. در چند سال اخیر پیرو انجام کارهای پژوهشی، واژه طراحی هم وارد دانشنامه زبان فارسی شد و توضیحات نسبتاً خوبی برای آشنایی اولیه در این باره نوشته شد.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که سال ها پیش (حدود سال ۱۳۶۳) یکی از اساتید دانشگاه تهران پرسشنامه ای درخصوص مفهوم «طراحی صنعتی» برای متخصصین و مدیران کارخانجات ارسال کرد و پاسخ ها تحلیل و ارزیابی شدند، گفت: متأسفانه در آن پژوهش نتایج خوبی حاصل نشد و معلوم شد که واژه طراحی و طراحی صنعتی و کاربردهای آن برای متخصصین در کارخانجات به درستی شناخته شده نیست.

دکتر مقدم با بیان این که هم اکنون تلقی مدیران صنعتی و مهندسین از واژه طراحی صنعتی متفاوت است، گفت: در دانشگاه تهران برای نخستین بار نمایشگاه طراحی صنعتی در سال ۶۷ با هدف تبلیغ توانمندی های رشته طراحی صنعتی برگزار شد و از آن سال به بعد به دستور مدیر گروه وقت نمایشگاه های متعددی برگزار شد تا به تدریج به اهداف خود دست یابد. هم اکنون شماری از مدیران صنعتی و مهندسین تا حدودی با این واژه و کاربردهای آن آشنا هستند.

وی با بیان این که طراحی برگردان واژه دیزاین است، افزود: ریشه لغوی آن در لاتین کلمه دیزاینره به معنی توصیف و ترسیم کردن و در زبان انگلیسی (در ۲۰۰ سال پیش) یعنی نقشه چیزی که قرار است ساخته شود. به مرور زمان معنای طراحی (دیزاین) تغییر کرد.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: برای فهم بهتر این معنا ناگزیر باید به تاریخ ساخت اشیا و مصنوعات و همین طور تاریخ دیزاین نگاهی داشته باشیم.

انسان های اولیه طراحان اولیه محصولات و ابزار

عضو هیات علمی دانشگاه تهران ادامه داد: انسان های اولیه برای بقا و برطرف کردن نیازهای اساسی خود ناچار بودند از ساده ترین اشیا نظیر چوب و سنگ استفاده کنند و برای خودشان وسایلی تهیه کنند. مثلاً سنگ را تراشیدند تا کارکرد چاقو را داشته باشد تا بتوانند پوست حیوانات را برش دهند، سپس به مرور با ترکیب سنگ و چوب پتک و چکش درست کردند و این روش برای ساخت بسیاری از ابزارهای دستی استفاده می شد.

دکتر مقدم با بیان این که انسان های اولیه از راه آزمون و خطا تجربه کسب کرده و دانش اندوزی می کردند، ادامه داد: این یافتن، تغییر دادن، ترکیب و تجربه کردن و در مرحله بعد تجربه آگاهانه نوعی پژوهش است که به مرور زمان حالت های پیچیده تری یافته و به نوعی فناوری و تکنولوژی را تشکیل می دهد که اصل آن برپایه دانش است.

وی با بیان این که تکنولوژی از جنس دانش است، گفت: ماشین آلات و صنعت برای رسیدن به اهداف تکنولوژی یعنی رفع نیازهای بشر پدید آمده اند.

طراحی نوعی تفکر خاص با نمود بارز در تولید محصولات است

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که انسان معمولاً بر اساس نیاز، دانش کسب می کند و در می یابد چطور با استفاده از تحقیق، نیازها را برطرف کند، در ادامه تصریح کرد: در تعریف واژه طراحی می توان گفت طراحی به نوعی هم کشیدن و ترسیم طرح است و هم فکر کردن درباره چیزی که طرح آن کشیده می شود.

دکتر مقدم تصریح کرد: وقتی برای نخستین بار «طراحی صنعتی» وارد آموزش عالی و سیستم دانشگاهی ایران می شود، بصورت زیرمجموعه یا گرایشی از رشته هنرهای تجسمی قرار می گیرد و به مرور طراحی هم معنی تنها ترسیم یا نقاشی تلقی می شود که این اشتباه است. خط کشیدن و بیان افکار انسان با استفاده از مدیوم طراحی (ترسیم) از راحت ترین روش های بیان ایده است.

وی ادامه داد: مدیوم طراحی به توصیف و بیان ایده جدید با استفاده از کلمات (که نوعی ارتباط کلامی است) کمک می کند. نوع دیگری از بیان ایده از طریق استفاده از نمونه، ماکت سازی و با استفاده از ارتباط دست و مواد امکان پذیر است. در طراحی با کامپیوتر نیز که ابزاری دقیق و پیشرفته است، با استفاده از انواع نرم افزارها طراح می تواند به صورت تمیزتر، سریع تر و مشخص تر ایده خود را ارائه کند.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که در ایران طراحی صنعتی هم زمان با رشته هنرهای تجسمی مطرح شده است، گفت: اما طراحی به معنای تنها ترسیم و نقشه کشیدن نیست که در رشته های هنری استفاده می شود. در نقوش فرش هندسه پنهانی وجود دارد که برای ترسیم آن ایده و فکر و بعد بیان با طراحی نیاز است و در گذشته به آن «سامان بندی» گفته می شد.

دکتر مقدم با بیان این که طراحی همراه خود تفکر دارد و یکی از جنبه های تفکر طراحی در این است که محصول از نظر رنگ، فرم و ماده در ارتباط با محیط، کاربران، امکانات، اقتصاد و سایر عوامل مرتبط چگونه باشد؟ در ادامه خاطرنشان کرد: طراحی یک روش و فرآیندی برای حل مسائل فناوری و برطرف کردن نیازهای خاص است که در جامعه غیرآکادمیک ایرانی کمتر شناخته شده است.

وی با بیان این که اگر معلم ریاضی عنوان می کند برای دانش آموزان سوال جدید «طراحی» کرده ام، منظور ترسیم و نقاشی کردن نیست و هدف یک روند فکری است، گفت: به طور خلاصه باید گفت طراحی در اصل دو مفهوم دارد؛ یکی ترسیم یا بیان بصری کردن و دیگری فرآیند گام به گام برای حل مسأله و برطرف کردن نیاز در شاخه های مختلف علم و فناوری است. از این لحاظ طراحی صنعتی مفهوم طراحی برای صنعت را بازنمایی می کند.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: به عبارت بهتر طراحی به نوعی بیان تفکری خاص است؛ همان طور که حضرت حافظ صدهاسال قبل فرمود: «فلک را سخت بشکافیم و طرحی نو دراندازیم» منظورش شکستن قالب های فکری و conception یا اندیشیدن به راه ها و طرح های جدید و نوآوری بوده است.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که برای فهم بهتر معنی طراحی نمونه دیگری لازم است گفته شود، افزود: مثلاً برای ساخت موسیقی متن یک فیلم خاص از موزیسینی خواسته می شود تا برای آن فیلم موسیقی طراحی کند. آن موسیقی دان با توجه به مسائل خاصی چون ژانر، فیلمنامه، کاراکترها و شخصیت افراد و خواسته های کارگردان موسیقی مناسب فیلم را می سازد، این هم نوعی طراحی است که ارتباطی با ترسیم و نقاشی ندارد؛ در این طراحی به نوعی یک تفکر خاص با استفاده از فنون صدا و نغمه و ریتم و … توصیف یا ارائه شده است.

دکتر مقدم با بیان این که از دهه چهل شمسی طراحی صنعتی بصورت یکی از گرایش های رشته هنرهای تجسمی بصورت آزمایشی وارد دوره های آکادمیک و دانشگاهی شد، افزود: در آن زمان مدرسین این گرایش اکثراً فارغ التحصیلان هنرهای تجسمی از دانشگاه های خارجی بودند. با مطالعه پایان نامه های دهه ۶۰ و مقایسه با پایان نامه های ۱۰ سال پیش از آن متوجه می شویم که قدیمی ها بسیار ضعیف نگارش شده بودند و مشخص می شود که «فرآیند طراحی صنعتی» به خوبی در آن زمان شناخته نشده بود. ضمناً باید توجه داشت که در آن زمان فرآیند طراحی صنعتی در غرب هم در حال رشد و تدوین بود و در کشورهای غربی متخصصینی بودند که در این باره سخنرانی و بحث می کردند.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که تفکر برای طراحی از ویژگی های ذاتی بشر است، خاطرنشان کرد: آگاهی به طراحی صنعتی به دوران پس از انقلاب صنعتی بر می گردد. پیش از آن صنعت بصورت دستی برای برطرف کردن نیازهای بشر مورد استفاده قرار می گرفت. در تعریف صنعت می توان گفت عده ای از افراد در مکان خاصی با استفاده از مواد، ابزار و ماشین آلات محصولی را تولید می کنند و بدین ترتیب صنعت می تواند هم دستی و هم ماشینی باشد.

دکتر مقدم افزود: در صنایع دستی سازنده با تعداد تولید محدود می کوشد افکار، آداب و رسوم و عقاید خود را با استفاده از فرم ها و نقوش خاص نشان دهد. بررسی تاریخ صنایع دستی نشان می دهد که معمولاً هرچه شیء از نظر فرهنگی و آئینی مهم تر باشد و یا هرچه کارفرما دستمزد بیشتری پرداخت می کرد، مواد مرغوب تر و زمان بیشتری برای آن صرف می شد تا ظاهری مقبول تر داشته باشد.

وی افزود: اما از انقلاب صنعتی به بعد ماشین آلات وارد دنیای تولید شدند و بر روی ساخت اشیا تأثیر گذاشتند. انقلاب صنعتی تحولی نبود که به یک باره رخ دهد. تاریخ طراحی صنعتی به پس از اختراع ماشین بخار توسط جیمز وات در قرن ۱۸ میلادی برمی گردد و بدین ترتیب در کارخانجات و صنایع نیروی زیاد برای تولید، نیازمند یک موتور آغازکننده حرکت شدند و نمونه های متعددی از کاربرد ماشین بخار در آن دوران می توان ذکر کرد که مهم ترین آن ها استفاده از آن در صنایع ریسندگی، بافندگی، شیشه گری و … تا حرکت لوکوموتیوها بود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با اشاره به استفاده تدریجی از موتور بخار گفت: پیش از آن در کارخانجات با ماشین های ساده و با استفاده از انرژی ماهیچه ای کارگران کار می شد، اما پس از کاربرد ماشین بخار بیشتر کارگاه ها از حالت تولید دستی به حالت تولید ماشینی در آمدند، مثلاً با استفاده از دستگاه پرس می توانستند با سرعت بیشتری محصولات خود را فرم دهی و تولید کنند؛ در صورتی که در حالت دستی با استفاده از چکش کاری باید یک ورق فلزی فرم دهی می شد.

دکتر مقدم با بیان این که این قبیل مثال ها در تاریخ صنعت فراوان هستند، ادامه داد: صنعت ماشینی باعث شد وسایلی در قرن ۱۹ با استفاده از ماشین آلات تولید شود که اکثر آن ها در مقایسه با صنایع دستی جذابیت ظاهری نداشتند و ضعف های بسیاری در آن ها دیده می شد و توسط هنرمندان و پیشه وران و مهندسین مورد انتقاد شدید قرار گرفتند. حدود ۸۰ سال زمان برد که صنعت ماشینی محصولاتی را با ظاهری نسبتاً زیبا یا قابل قبول تولید کند و این به دلیل استفاده از طراحان و قوانین دیزاین و تفکر طراحی بود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که مورد بحث طراحان اواخر قرن ۱۹ این بود که یک شی تولید شده با ماشین چگونه باید باشد؟، افزود: افراد فعال در صنعت از قبیل مهندسین، پیشه وران، معماران، هنرمندان و صاحب نظران انجمن های تخصصی در شهرها و کشورهای مختلف غربی در این باره جلساتی برگزار کردند تا راهکارهایی بیابند که ظاهر یک محصول صنعتی مورد قبول واقع شود و جای خود را در کنار بازار صنایع دستی باز کند.

دکتر مقدم با بیان این که زمانی هدف از تولید صنعتی کمیت و ساخت به میزان فراوان و قیمت اندک بود، در ادامه خاطرنشان کرد: اگرچه کاهش قیمت به افزایش استقبال مشتریان منجر می شد، اما کسانی با وضعیت مالی مناسب، هم چنان صنایع دستی را ترجیح می دادند.

وی افزود: اما با گذشت زمان و با بروز بحران اقتصادی و مسائلی چون جنگ جهانی اول و دوم در قرن بیستم تولید گران قیمت مسأله ساز شد؛ چون موضوع اقتصاد اهمیت خود را نمایان کرد و بدین ترتیب محصول صنعتی ارزان تر از صنایع دستی بازار خود را پیدا کرد، اما هم چنان متخصصان، مهندسین و هنرمندان جلسات مختلفی برگزار و مقالات فراوانی را منتشر کردند و به دنبال تدوین استاندارد، ارگونومی و فرم مناسب محصولات صنعتی بودند.

مدرسه «باوهاوس» آلمان مهم ترین گروه پژوهشی درباره فرم محصولات صنعتی

عضو هیات علمی دانشگاه تهران یکی از مهم ترین گروه های پژوهش درباره فرم محصول صنعتی را مدرسه باوهاوس در آلمان با سال تأسیس ۱۹۱۹ دانست و گفت: ۱۴ سال بعد این مدرسه در دوره هیتلر و دوران فاشیستی آلمان به علت مخالفت با فعالیت های آن تعطیل شد. اما نتایج کار این مدرسه و فارغ التحصیلان آن در تاریخ طراحی اثرگذار بود چون روش جدیدی درباره آموزش چگونگی طراحی فرم ایجاد کردند. در این مدرسه درهر کارگاه یا کلاس درس یک استاد هنر و یک استادکار صنعتی در کنارهم آموزش می دادند.

دکتر مقدم افزود: هنرجویان اشیایی می ساختند که فرم آن ها خلاقانه بود. هدف این بود که بدون تقلید از فرم اشیای تاریخی به ظاهر و زیبایی محصول صنعتی فکر شود. نتایج کار آنان که حاصل هماهنگی فکر و چشم و دست بود، منجر به ساخت اشیایی شد که اکثراً با احجام ساده هندسی شکل گرفته بودند و در خصوص چگونگی ساختار و مونتاژ و اتصالات آن فکر و بحث می شد. البته در مدرسه باوهاوس شاخه های مختلف هنری وجود داشت که آن ها هم دارای نتایج خلاقانه ای بودند و دراینجا فرصت پرداختن به آن ها نیست.

وی با بیان این که به مرور در طول قرن بیستم برخی افراد کوشیدند که ارتباط محصول با انسان را بیشتر نشان دهند، گفت: نتیجه کار چند ساله متخصصین بصورت عواملی مهم در طراحی صنعتی مطرح شد که سهولت تولید، زیبایی، ایمنی، رعایت استانداردها در محصولات صنعتی از مهم ترین آن هاست. از ابتدای قرن بیستم بسیاری از طرح های مرتبط با محصولات نوین پس از ثبت اختراع در کشورهای غربی چون آمریکا ارزش سرمایه گذاری برای تولید محصول را داشتند. در آن زمان هنوز حرفه ای به اسم طراحی صنعتی مطرح نبود، بلکه سرمایه داران و رؤسای کارخانجات در آن دوران با مهندسین، پیشه وران و هنرمندان ارتباط می گرفتند و سفارش کار طراحی برای تولید می دادند.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفت: به عنوان مثال رادیو که اختراع شد، محصولی پر از سیم برق و قطعات فلزی و پیچ و مهره بود که ظاهری پیچیده داشت و استفاده از آن ایمنی مصرف کننده را کاهش می داد؛ از این رو از طراحان و مهندسین خوش سلیقه خواسته شد تا با جعبه ای زیبا این قطعات را بپوشانند. مثال دیگر این است که برای طراحی جعبه دوربین از یک گرافیست استفاده شد.

دکتر مقدم خاطرنشان کرد: از سوی دیگر شرکت ها و تولیدکنندگان دریافتند هر چه استفاده از یک محصول راحت تر باشد؛ خودش را بهتر تبلیغ می کند و مورد استفاده قرار می گیرد و فروش بیشتری خواهد داشت.

وی گفت: نکته مهم دیگر این است که در اوایل قرن بیستم در کارخانه اتومبیل سازی «فورد» آمریکا آنچه اتفاق افتاد افزایش سرعت تولید با ابداع خط مونتاژ در حال حرکت توسط «هنری فورد» بود که برای انجام کارهای تکراری و سهولت اتصال قطعات اختراع شد. به این دلیل پس از این ابداع در آن زمان از هر دو اتومبیل در جهان یکی فورد مدل تی بود؛ چون سرعت تولید آن بیشتر بود و حتی برای رنگ آمیزی آن از رنگ مشکی استفاده می کردند چون به سرعت خشک می شد. با نگاهی به فیلم های کمیک قدیمی این مدل فورد دیده می شود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: از طرف دیگر با صنعتی شدن تولیدات، استادکاران و صنعتگرانی که قبلاً با دست کار می کردند، ارتباط مستقیم با مشتریان خود را از دست دادند؛ چون این افراد در کارخانجات استخدام شدند و وابسته به کارفرما شدند و بطور غیر مستقیم از نظرات مشتریان آگاه می شدند و در کنار این ها عملاً از یک تولیدکننده مستقل تبدیل به کارگر کارخانه شدند که در تصمیم گیری ها نمی توانست دخالت کند و به مرور مقام و ارج و ارزش شغلی خود را از دست دادند.

دکتر مقدم قطع ارتباط مستقیم با مشتری و کاربر را نتیجه صنعتی شدن دانست و گفت: بدین ترتیب نظرات مشتری برای ساخت محصول پرسیده نمی شد و عملاً کار در کارخانجات تکراری و خسته کننده شده بود که همین عوامل به بروز نارضایتی و انقلاب کارگری در اوایل قرن ۲۰ منجر شد.

وی با بیان این که تفاوت مهم طراحی صنعتی و صنایع دستی در شمار محدود محصولات صنایع دستی است، افزود: در رشته صنایع دستی تفکر و ایده صنعت گر یا هنرمند در محصولات صنایع دستی نمود می یابد و صنعتگر ارتباط مستقیمی با مشتری دارد؛ اما در طراحی صنعتی بر اساس تعریف ۴۰ سال پیش طراح برای تولید انبوه محصول طراحی و نقشه می کشد و پیش از تولید مطالعاتی در بازار انجام می شود و پس از نظرسنجی در خصوص موضوع پروژه و سایر آنالیزها فرایند تحلیل نتایج منجر به ایده پردازی و تفکر در خصوص بهترین روش ساخت همراه با رعایت استانداردها، ارگونومی و زیبایی می شود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: معمولاً در طراحی محیط استفاده و گروه هدف مد نظر قرار می گیرد و ممکن است یک گروه و افراد خاص در طبقه خاص اجتماعی و فرهنگی مورد نظر باشد. به عنوان مثال حاصل پژوهش های طراحی می تواند لیوانی با قیمت ۵۰۰۰ تا ۱۵,۰۰۰ تومان را برای اقشار مختلف بسازد یا لیوانی برای معلولین و یا کودکان و یا لیوانی برای استفاده در محیط های سرد یا برای مراسم خاص طراحی و ساخته شود.

خلاقیت، ویژگی ذاتی طراحی است

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که طراح صنعتی می تواند بگوید یک محصول با طراحی خاص برای کدام قشر مناسب و نیاز کدام قشر را پاسخگوست، افزود: برای طراحی و ساخت یک محصول صنعتی در ابتدا درباره نیاز مشتری تحقیقات لازم انجام می شود و این که کاربران و کارفرما چقدر بودجه و امکانات در اختیار دارند، به عنوان اطلاعات ضروری به طراح صنعتی داده می شود.

دکتر مقدم با بیان این که ویژگی ذاتی طراحی خلاقیت است، ادامه داد: روش های مدونی برای خلاقیت وجود دارد؛ اما الزام و اجباری برای استفاده از آن ها نیست، چون ایده و خلاقیت می تواند از درون طراح و به شکلی ناگهانی بروز کند و یا به مرور و پس از طی مراحل پژوهش ها و تحلیل های طراحی بصورت سیستماتیک و گام به گام به ایده های خلاقانه منجر شود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: تا چهل یا پنجاه سال پیش طراحی برای صنعت با هدف تولید انبوه، مصرف انبوه، فروش بیشتر و نیاز کارفرما و صنعتگران انجام می شد؛ اما از دهه ۷۰ میلادی به بعد فراوانی تولید در جوامعی که از اشیا، محصولات و مثلاً با اتومبیل های رنگارنگ ریز و درشت پر مصرف اشباع شده بودند، بتدریج موضوع بحران محیط زیست را نمایان کرد.

دکتر مقدم با بیان این که در دهه ۷۰ میلادی ترمز رشد صنعت به علت مسائلی چون آلودگی محیط زیست کشیده شد، ادامه داد: بدین ترتیب تمرکز صنعت علاوه بر برطرف کردن نیاز بشر توجه به راه حل های کاهش آسیب به محیط زیست شد و از این رو قوانین محافظت از محیط زیست تدوین شد. در این دوران اصطلاح «جامعه آگاه» مطرح شد و این که باید نیاز انسان به نحوی برطرف شود که برای فرزندان بشر در آینده و سایر موجودات هم چیزی در کره زمین باقی بماند.

حرکت تکنولوژی به سمت سفارشی سازی برای جلب رضایت مشتری

عضو هیات علمی دانشگاه تهران تصریح کرد: در دنیای کنونی تکنولوژی به قدری پیشرفت کرده است که نیازی نیست طراحی حتماً برای تولید انبوه انجام شود و عملاً صنعت به سمت سفارشی سازی حرکت کرده است. یعنی یک محصول می تواند صرفاً برای یک نفر تولید شود و منظور اینست که به فرهنگ و سلیقه و نظر تک تک افراد اهمیت داده شود.

دکتر مقدم گفت: اگر در ۷۰ سال گذشته شمار محدودی از مدل های لیوان در یک بازار محلی برای فروش بود، هم اکنون با احترام به نظر مشتری و خواسته فرد محصول مورد نظر وی می تواند تولید شود.

وی با بیان این که با تغییر این شیوه از تولید انبوه به تولید فردی تعریف طراحی هم تغییر کرده است، گفت: هم اکنون طراحی صنعتی نه تنها برای تولید انبوه بلکه برای تأمین نیاز بشری و احترام به فرهنگ و خواسته فرد یا گروه می تواند برای تعداد تولید محدود و کمتر انجام شود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران در ادامه افزود: هم اکنون گرایش های متعدد و جدیدی برای طراحی صنعتی ایجاد شده که می توان از میان آن ها به «طراحی خدمات» اشاره کرد.

دکتر مقدم خاطرنشان کرد: به عنوان مثال ساده ترین و قدیمی ترین «خدمت» موضوع پست است. خدمت یعنی این که کاری با دادن وجهی انجام شود مثلاً اداره پست برای ارسال نامه دستمزدی به شکل صدور تمبر دریافت می کند. امروزه با امکانات کامپیوتری خدمات در قالب اپلیکیشن هایی طراحی شده است و با ورود به دنیای اینترنت نیازهای بشری برطرف می شود که نمونه بارز آن نصب برنامه هایی بر روی گوشی های همراه جهت تهیه و استفاده از وسیله نقلیه است.

دکتر مقدم با بیان این که طراحی خدمات موضوعات وسیع تری دارد، افزود: طراحی خدمات شهری برای اتوبوسرانی و مترو نمونه ای از آن است.

«طراحی تعاملی» از مهم ترین گرایش های طراحی در دنیای امروز

وی با بیان این که هم اکنون طراحی صنعتی از حیطه طراحی محصولات فیزیکی تا حدودی خارج شده است، خاطرنشان کرد: یکی از مهم ترین گرایش های طراحی امروز «طراحی تعاملی» است. در طراحی برنامه ها و نرم افزارها مسلماً مهندسین کامپیوتر اصلی ترین کار را انجام می دهند، اما لایه هایی که برای تعامل انسان با رایانه مورد نیاز است باید با مشورت طراحانی که به علوم نشانه شناسی و معناشناسی آشنایی دارند، انجام شود.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: در کامپیوتر یا گوشی ها آیکون ها یا علائم مختلفی وجود دارد که این علائم و نشانه ها با استفاده از علوم شناختی و تفکر استعاری انسان طراحی شده اند و از همین رو سریع شناسایی می شوند و یادگیری آن ها سریع و راحت است و معمولاً نیازی به توضیح برای استفاده نیست و به عبارتی مراحل کار و دسترسی به خدمت مورد نظر را آسان و User Friendly می کنند.

انتقاد از جایگاه نامناسب طراحان صنعتی در ایران

عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان این که جایگاه طراحی صنعتی در ایران به مانند دنیا شناخته شده نیست، گفت: معمولاً در ایران پزشکان، وکلا و مهندسین از نظر مردم در جایگاه و رتبه بالای شغلی قرار دارند، اما جایگاه طراحان صنعتی هنوز مبهم است. چندین سال پیش یکی از دوستان خبر داد که در کانادا در خصوص طبقه بندی مشاغل نظرسنجی انجام شد و نتایج آن حاکی از این بود که دیزاینرها ارزش و مقام و شأن اجتماعی بالایی دارند، چون کارآیی خود را در جامعه و صنعت نشان داده اند. این موضوع حتی در این حد ارزشمند است که امضای طراح روی محصول صنعتی تولید انبوه شده چاپ می شود.

ثبت سریع ایده های نو از رموز موفقیت آمریکا در مسائل اقتصادی است

دکتر مقدم یادآور شد: یکی از عللی که امروز آمریکا قدرت بزرگ اقتصادی محسوب می شود، این است که از حدود دو قرن پیش ایده های نو ارزشمند بوده و به سرعت پتنت (ثبت) شده و برای این ایده ها ارزش معنوی و مادی قائل هستند. کارخانجات دنیا برای استفاده از مزایای این ایده های ثبت شده باید پول پرداخت کنند.

وی با بیان این که در کارخانه های بزرگ تیم و کارگروهی بزرگ با همکاری مهندسین و طراحان و مدیران با تعامل و در گروه های متمرکز هم فکری می کنند تا محصول ارزشمندی تولید شود، افزود: در ایران بحث طراحی صنعتی به کندی پیش رفت، چون ورود آن به آموزش عالی با تأخیر بیش از پنجاه سال نسبت به اروپا رخ داد و علم طراحی نخستین بار در دهه ۴۰ مطرح شد.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفت: پس از پیروزی انقلاب طراحی صنعتی در گروه ریاضی و در دانشکده فنی تعریف شد؛ اما پس از یک سال از زیر گروه رشته های فنی و مهندسی به گروه هنر تغییر کرد. ماهیت این رشته نظیر رشته معماری ترکیبی از ملاحظات مهندسی و هنری را بصورت ترکیب با هم تشکیل می دهد.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران تصریح کرد: از چند صد سال گذشته معماری ایرانی در کشور وجود داشته است و برای آن اصول و مبانی تدوین شده است، اما صنعت در ایران دیرتر پا گرفت و نخستین کارخانجات صنعتی در ایران ۷۰ تا ۸۰ سال پیش برای تولید محصولات شکل گرفتند.

دکتر مقدم افزود: اما با پیروزی انقلاب و بعد از آن انقلاب فرهنگی و تعطیلی ۳ ساله دانشگاه ها جریان فکری که می خواست طراحی صنعتی را در محیط دانشگاهی و صنعتی وارد کند، عملاً متوقف شد. با وجود این که در سال ۱۳۶۲ برنامه آموزشی جدید رشته تخصصی طراحی صنعتی خیلی قوی تر و بهتر از پیش و باتوجه به نیاز به برنامه خودکفایی تنظیم شده بود، اما به کارگیری دستاوردهای آن با کندی مواجه شد.

وی تصریح کرد: یکی از دلایل این است که از سال ۵۹ به بعد به علت جنگ و به تبع آن بحران های اقتصادی به مرور این تفکر شکل گرفت که در حالی که می توان به راحتی با اتکاء به درآمد نفت هزینه ها را جبران کرد، چرا با احداث کارخانجات ریسک کرد و اکثر کارخانجات با خرید طرح و قالب های آماده به مونتاژ مدل های محصولات خارجی روی آوردند و این شد که نیاز به استفاده از تفکر طراحی کمتر احساس شد.

ظاهر محصول مهم ترین مورد در تولیدات صنعتی است

وی با بیان این که مهم ترین چیز در تولید صنعت ظاهر محصول است، گفت: به عنوان مثال ربات جراح در سال ۹۴ توسط مهندسین طراحی شد، اما در سال ۹۷ دوباره با استفاده از رویکرد طراحی صنعتی با ظاهری متفاوت عرضه شد که هم اکنون با نمونه های خارجی رقابت می کند. به عبارت دیگر فناوری و ماشین آلات همه درایران وجود دارند، اما موضوع مهمی که در رقابت با بازارهای جهانی مطرح است همان ظاهر و مدل جدید بودن و طرح متفاوت و مشتری پسند محصول است.

عضو هیات علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: ساده ترین مثال ها در عرصه طراحی صنعتی در گرایش طراحی ساختارهای بسته بندی محصولات دیده می شود. طراحی بسته بندی دو جنبه دارد؛ یکی این که محصول را محافظت کند تا بتواند از کارخانه به فروشگاه و دست مشتری سالم برسد و پس از آن که مشتری آن را دید و پسندید دریابد چگونه به محتوای آن و به سهولت دسترسی یابد؟ نمونه خوب آن دربندی ظروف نگهداری روغن زیتون است که ظاهراً ساده به نظر می رسد، این که درب آن چگونه طراحی شود تا راحت باز و بسته شده و هنگام ریختن روغن به اطراف پخش نشود، همگی از موارد و نکات ریزی است که در ایران به آن اهمیت داده نمی شود؛ اما در دیگر کشورها پتنت (ثبت) می شود و برای تولید آن سرمایه گذاری می شود.

دکتر مقدم یادآور شد: برخی مدیران ما کاری را که تیم طراحی در کارخانجات می تواند انجام دهد را پیگیری نمی کنند، اما حاضرند برای سرعت بخشیدن به حصول نتایج از مدل های آماده خارجی استفاده کنند. این ها مسائلی است که باید برای برطرف کردن آن چاره اندیشی کرد و در دوران تحریم و عدم امکان دستیابی سریع به منافع حاصل از فروش نفت باید به فکر تقویت صنعت از طریق تقویت ارزش های حاصل از طراحی صنعتی و حضور در بازارهای جهانی بود.

انتهای پیام

منبع ایسنا
ثبت نظرات
captcha