پیش خوان روزنامه ها
محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 4 نیرو نیوز مدارا
کد خبر : ۷۲۲۱۶۹
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

«فروپاشی» به اسم «پیشرفت»/ غربگرایان چگونه شوروی را نابود کردند؟

غربزدگی در جانمایه اندیشه نخبگان سیاسی شوروی ریشه دوانده بود و افرادی نظیر یلتسین به معنی واقعی کلمه غربی شدن را چاره کار و نجات شوروی می دانستند نه فروپاشی.

«فروپاشی» به اسم «پیشرفت»/ غربگرایان چگونه شوروی را نابود کردند؟

به گزارش پایگاه خبری اتحاد آنلاین، هادی اسفندیاری: فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در دهه نود میلادی یکی از مهم ترین حوادث سیاسی تاریخ جهان بود. ایدئولوژی مارکسیسم و کمونیسم به قهقرا رفت و طبق پیش بینی امام خمینی(ره) - چند سال قبل از فروپاشی- صدای خرد شدن استخوان های مارکسیسم شنیده شد. 

تحلیلگران و پژوهشگران تا کنون عوامل داخلی و خارجی متعددی را درباره علل فروپاشی شوروی و ابرقدرت شرق مطرح کردند که هر کدام به نوعی تلاش دارند زمینه های این فروپاشی را بررسی کنند.

اما این نوشتار ناظر بر تحلیل همه عوامل دخیل در این رخداد سیاسی مهم نیست، بلکه نگاهی به روند غرب گرایی و غربی شدن یا به تعبیر بهتر غرب زدگی نخبگان سیاسی آن روز شوروی خواهد داشت.

باید توجه داشت که غرب گرایی به مثابه یک عامل خلق الساعه و ناگهانی در زمان گورباچف مطرح نشد بلکه از دوران متقدم همچون دوره «پتر» این روحیه در فضای ذهنی سردمداران بلوک شرق شکل یافته بود. عناصر غرب گرایی در اندیشه پتر محرز بود بطوری که راه سعادت جامعه خود را نزدیکی به غرب قلمداد می کرد.

دلبستگی گورباچوف به غرب و بی اعتقادی قلبی او به مبانی مارکسیسم، از دیگر مسائلی است که قابل توجه است؛ گورباچوف حرف های امریکایی را با زبان روسی می زدمقام معظم رهبری در تبیینی از نشانه های تفکر غربی در رهبران شوروی می فرمایند: «میخائیل گورباچف وقتی در سال ۱۹۸۵ حدود سالهای ۶۴ و ۶۵ سرِ کار آمد. یک عنصر جوان در مقابل دبیرکل های پیر قدیمی بود. روشن فکر و خوش برخورد بود؛ شعاری که او مطرح کرد، شعار پروستریکا در درجه اوّل و گلاسنوست در درجه ی دوم بود. تعبیر فارسی پروستریکا، بازسازی و اصلاحات اقتصادی است؛ و گلاسنوست یعنی اصلاحات در زمینه ی مسائل اجتماعی، آزادی بیان و امثال این ها. در یکی، دو سال اوّل، به وسیله رسانه ها، آواری از حرف و تحلیل و تفسیر و تشویق و جهت دهی و پیشنهاد بر سر گورباچف فروریخت و کار به جایی رسید که توسط مراکز آمریکایی، گورباچف به عنوان مرد سال معرفی شد. این در همان دوران جنگ سرد هم بود. تا قبل از این، اگر واقعیت های خوبی هم در شوروی وجود داشت، به شدّت امریکایی ها آن را انکار می کردند و علیه آن تهاجم تبلیغاتی راه می انداختند. اما ناگهان نسبت به گورباچف چنین وضعی را پیش گرفتند! این آغوش باز غرب، به عنوان یک مشوّق بزرگ، گورباچف را فریب داد!»

دلبستگی گورباچوف به غرب و بی اعتقادی قلبی او به مبانی مارکسیسم، از دیگر مسائلی است که قابل توجه است. رگه های این غرب گرایی را در کتاب پروستریکای او می توان مشاهده کرد. در واقع به تعبیر سفیر اسبق ایران در روسیه گورباچوف حرف های امریکایی را با زبان روسی می زد. از طرف دیگر همزمان نسل تحصیل کرده در غرب به مراحل تصمیم سازی رسیده و وارد ارکان قدرت شده بودند. طبقه جدید نخبگانی به شدت متمایل و وابسته به غرب بود. 

در این میان و پس از شعارهای روزافزون گورباچوف در زمینه اصلاحات اقتصادی و آزادی های سیاسی اجتماعی، یک عنصر دیگر به نام «یلتسین» بر سر کار آمد. نقش یلتسین، نقش بسیار تعیین کننده ای در فروپاشی هر چه سریع تر شوروی بود. او از جمله کسانی بود که اصلاحات را به تندترین و افراطی ترین شکل ممکن پیگیری می کرد.

یلتسین پروژه آمریکایی نابودی شوروی را به سرعت تکمیل کرد. به عقیده الهه کولایی «گورباچوف برای نجات شوروی، به شکل فاجعه بار اتکا به رقیب دیرین آن یعنی آمریکا را مورد توجه قرار داد. یلتسین در نزدیکی روزافزون خود به آمریکا و با کمک مشاوران آمریکایی خود، شوروی را به سوی تجزیه پیش برد و پروژه نابودی اتحاد شوروی را تکمیل کرد.»

در این شرایط، گورباچوف یلتسین – معاون خود – را برکنار کرد اما دستگاه های رسانه ای غرب این مهره مورد اتکای خود را از دست نداد و با استفاده از شیوه های تبلیغاتی از جمله مظلوم نمایی و ... کار را به جایی رساند که در یک سال بعد، یلتسین با رأی بالایی به عنوان رئیس جمهور انتخاب شد. از روزی که یلتسین در ژوئن ۱۹۹۱ یعنی ۲۴/ ۳/ ۱۳۷۰ رئیس جمهور شد، تا دی ماه آن سال که رسماً شوروی منحل شد، حدود هفت ماه طول کشید.

در واقع گورباچوف – خواه ناخواه-  مقدمات و زمینه ها را فراهم کرد تا یلتسین این پروژه را به نتیجه برساند. نکته مهم آن که غربزدگی در جانمایه اندیشه نخبگان سیاسی شوروی ریشه دوانده بود. افرادی نظیر یلتسین به معنی واقعی کلمه غربی شدن را چاره کار و نجات شوروی می دانستند نه فروپاشی. به تعبیر دیگر یلتسین و افراد نزدیک به او مثل «کوزدف» -که بعدها وزیر خارجه شد- تفسیر و باور دیگری را مطرح کردند. به نظر آن ها فروپاشی شوروی به معنای نجات روسیه بود. آن ها تفسیر کمونیست ها را از «جهان درگیری» قبول نداشتند و معتقد بودند که دنیا، دنیای واحدی است و روسیه شریک غرب است و این کمونیست ها بودند که آمریکا را دشمن اصلی روسیه می دانستند. در حالی که اصلاً آمریکا نه تنها دشمن نیست، بلکه اصلی ترین شریک روسیه است.

غربزدگی در جانمایه اندیشه نخبگان سیاسی شوروی ریشه دوانده بود. افرادی نظیر یلتسین به معنی واقعی کلمه غربی شدن را چاره کار و نجات شوروی می دانستند نه فروپاشیمسیری که یلتسین و روشنفکران نزدیک به او در اوایل دهه نود داشتند، این بود که اگر روسیه بخواهد در این جهان وجود داشته باشد، باید مثل غربی ها شود. افرادی مثل یلتسین عقیده داشتند که باید روسیه ای ایجاد کنند مثل غرب.

البته این رهاشدگی در دامن غرب بدون پشتوانه تئوری و عملی امکان پذیر نبود. سیاست وابسته سازی سیاسی، صنعتی و فرهنگی که غرب در پیش گرفته بود روزبه روز نمایان تر می شد. غربی ها نقاط حساسی مثل دستگاه اقتصاد، نخست وزیری و وزارت خارجه را با گرایش به خودشان سامان داده بودند.

دلدادگی به آمریکا به اندازه ای بود که تصمیمات کاخ سفید، بی چون و چرا در کاخ کرملین پذیرفته شده و به اجرا در می آمد. به مجرّد اینکه یلتسین به قدرت رسید و رئیس جمهور روسیه و نفر دوم شوروی شد، ابتکار عمل به دست او افتاد. در روز ۲۴/ ۳/ ۱۳۷۰ یلتسین رئیس جمهور شد و در روز ۲۶/ ۳/ ۱۳۷۰ یعنی سه روز بعد جورج بوش پدر رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد که سه جمهوری بالتیک لتونی، استونی و لیتوانی متعلق به شوروی نیست و شوروی بایستی این سه جمهوری را رها کند و استقلال آن ها را به رسمیت بشناسد؛ اگر به رسمیت نشناسد، کمک هایی را که آمریکا قول داده است، قطع خواهد شد. چندی بعد یلتسین اعلام کرد که ما استقلال جمهوری های سه گانه را به رسمیت می شناسیم!

طرفه حکایت آنکه؛ نخبگان سیاسی وقت و اصحاب قدرت نیز خود به این امر اعتراف دارند. یلتسین در کتاب خود می نویسد: «وقتی من می خواستم دوستم را فلان جا بگمارم، بوش پدر به من زنگ زد. خواهش کرد سه نفر را در کابینه ام حتماً جا بدهم. آقای گایدار، آقای چوبایس و آقای کوزیروف. من هم این ها را که همه یهودی بودند، به وزارت خارجه، وزارت اقتصاد و... گماشتم!»

دو ماه بعد برای برجسته سازی غرب گرایان افراطی به خصوص یلتسین، کودتای معروف و مشکوک مرداد ماه اتفاق افتاد و جالب آنکه رسانه های غربی همچون سی ان ان بطور کامل رخدادهای کودتا را بطور کامل پوشش می دادند و با تبلیغاتی که به نفع یلتسین صورت گرفت، او را به عنوان شخصیت اول مطرح کردند.

از سوی دیگر بحث نفوذ فرهنگی غرب در شوروی غیرقابل کتمان نیست. درواقع این همه غرب گرایی و غربی سازی ساختار ذهنی جامعه بدون پیش زمینه های فرهنگی و تبلیغاتی ناممکن است. فعالیت های افرادی نظیر جرج سوروس و ارتباط او با سازمان های مردم نهاد (NGO) ، فیلم های هالیوودی با اهداف از پیش تعیین شده، رسانه های تصویری همچون تلویزیون NTV که با پشتیبانی کامل امریکایی ها برنامه سازی می کرد سیل تبلیغات غربی، فرهنگ غربی و نمادهای غربی روانه بازار شوروی کرد. در این زمینه شاید رستوران های «مک دونالد» یکی از مشهورترین و تأثیرگذارترین نماد نفوذ فرهنگی غرب در بلوک شرق بود بطوری که در همان روزها مجلات آمریکایی تایم و نیوزویک از اینکه مراکز «مک دونالد» در مسکو رواج پیدا کرده، به عنوان یک خبر مهم و به عنوان پیشاهنگ فرهنگ غربی و فرهنگ آمریکایی در کشور شوروی یاد کرده بودند.

فعالیت های افرادی نظیر جرج سوروس و ارتباط او با سازمان های مردم نهاد(NGO) ، فیلم های هالیوودی با اهداف از پیش تعیین شده، رسانه های تصویری همچون تلویزیون NTV که با پشتیبانی کامل امریکایی ها برنامه سازی می کرد سیل تبلیغات غربی، فرهنگ غربی و نمادهای غربی روانه بازار شوروی کردرهبر معظم انقلاب اسلامی در تحلیل روزهای پایان منجر به فروپاشی شوروی، طراحی غربی ها را اینگونه بیان می کنند: «به دنبال آن[کودتا]، کناره گیری گورباچف از دبیرکلی حزب مطرح شد؛ بعد پیشنهاد انحلال حزب کمونیست، سپس شکست کمونیزم اعلان شد همان چیزی که آمریکاییها بسیار از آن کیف می کردند و بعد هم بالاخره شایعه استعفای گورباچف منتشر شد. در همان زمان طی مصاحبه ای از گورباچف سؤال شد که شما استعفا خواهید کرد یا نه؟ گفت منتظرم وزیر امور خارجه آمریکا به مسکو بیاید تا ببینم چه می شود! وزیر امور خارجه آمریکا به مسکو آمد و قبل از آنکه با گورباچف تماس بگیرد، رفت با یلتسین تماس گرفت؛ آن هم در کاخ اصلی ملاقات های کرملین. معنای کارش این بود که گورباچف تمام شد! سه روز بعد هم گورباچف استعفا کرد و انحلال شوروی اعلام شد!

 این طرح موفّق آمریکا در شوروی بود. یعنی یک ابرقدرت را با یک طرح کاملا هوشمندانه، با صرف مقداری پول، با خریدن برخی اشخاص و با به کار گرفتن رسانه های تبلیغی، توانستند طی یک طراحی سه، چهارساله و یک نتیجه گیری شش، هفت ماهه به کلّی منهدم کنند و از بین ببرند!»

اگر چه نمی توان غربی شدن و غرب گرایی را به عنوان علت تامه فروپاشی شوروی دانست اما، این نکته مهم را باید یادآور شد که غرب زدگی و نفوذ فرهنگ غربی شروع دومینویی بود که راه را برای اضمحلال و به نابودی کشاندن ابرقدرت شرق هموار کرد. 

منبع مهر
کلید واژه :

فروپاشی

،

پیشرفت

،

فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی

ثبت نظرات
captcha