پیش خوان روزنامه ها
محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 4 نیرو نیوز مدارا
کد خبر : ۷۲۲۱۳۸
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

خصوصی سوزی 5 غول صنعت ایران

در میان صد شرکت نخستی که سازمان خصوصی سازی بین سال های 1380 تا 1385 واگذاری کلی یا جزئی شان را انجام داده است، بیش از 50 شرکت و کارخانه به چشم می خورند که پس از گذشت 15 سال در حال حاضر تعطیل، نیمه تعطیل یا دچار مشکلات جدی هستند.

خصوصی  سوزی 5 غول صنعت ایران

به گزارش پایگاه خبری اتحاد آنلاین، روایت نابودی هریک از این شرکت ها داستانی مفصل است اما خلاصه ای را از آنچه بر سر مهم ترین شرکت های این فهرست آمد، با هم مرور کنیم.

** هپکو، غولی که زانو زد
شرکت هپکو بی شک یکی از بزرگ ترین غول های صنعت ایران پس از آغاز روند صنعتی شدن و در دهه های پیاپی بود. کارخانه ای که خانواده رضایی در سال 1354 پایه گذاری کرد و در مرحله ابتدایی 300 نفر در آن مشغول به کار شدند. مؤسسان کارخانه هپکو در همان آغاز به کار شرکت متوجه کمبود نیروی انسانی ماهر در ایران شده بودند و به همین دلیل پس از انتخاب یک مدیرعامل پاکستانی که تجربه خوبی در زمینه تولید ماشین آلات صنعتی داشت، سریعا اولین گروه از کارگران را برای آموزش تخصصی به آلمان و آمریکا فرستادند.

سنتی که سال ها ادامه پیدا کرد تا هپکو را به یکی از غنی ترین شرکت های ایران از نظر نیروی متخصص تبدیل کند. شرکتی بزرگ که حتی انقلاب، مصادره، جنگ و بمباران چند باره آن توسط دولت عراق هم نتوانست حرکتش را متوقف کند. ساخت خودروهای زرهی، پشتیبانی لجستیک عملیات طارق و خودروهای مخصوص جنگ نیزاری، گریدر جنگی و ساخت خمپاره فقط گوشه ای از اثر شگفت انگیز هپکو در سال های جنگ بود. هپکو حتی زیر چنین فشاری نیز از توسعه دست نکشید و در سال 1371، فقط دو سال پس از جنگ، ساخت بزرگ ترین سوله صنعتی خاورمیانه با مساحت 60 هزار مترمربع بدون ستون و مانع مزاحم را جشن گرفت.

هپکو در زمانی که همکاری هایش با شرکت های تراز اول بین المللی شانه به شانه پیش می رفت، در سال 1380 روی میز فروش سازمان خصوصی سازی قرار گرفت و به طور تدریجی و در نهایت با عرضه سهامی عمده در سال 1385 به بخش خصوصی واگذار شد. خریدار جدید هپکو که تاجری سرشناس و از مدیران سابق جهاد سازندگی بود، توافق کرده بود 74 میلیارد تومان بابت تصاحب سهام عمده هپکو پرداخت کند؛ مبلغی که مورد مناقشه مدیران و کارشناسان بود و بسیاری معتقد بودند این مبلغ فقط سود سه سال کارخانه هپکو و بسیار کمتر از ارزش زمین های این شرکت است. خریدار جدید اما در همان اقدام ابتدایی مدیران باسابقه شرکت را بیرون کرد و هم زمان با نحوه مدیریت عجیب او در هپکو، واردات محموله بزرگی از ماشین آلات دسته دوم خارجی، بلای جان هپکو شد.

هپکو انحصارش بر بازار را از دست داد و پیمانکاران ترجیح دادند به جای استفاده از محصولات این شرکت، سراغ محصولات بی کیفیت اما ارزان تر خارجی بروند و چندان نگران کیفیت نهایی پروژه ها نباشند. پایبندنبودن خریدار به تعهدات خود، واگذاری شرکت به خریدار دوم و عدم پایبندی او به تعهداتش، کارخانه ای را که روزی نگین صنعت مرکز ایران بود، در سال 1393 به جایی رساند که در پرداخت حقوق و دستمزد کارگرانش ناتوان بماند و کارگرانی که روزی شانس آموزش تخصصی در بهترین مراکز صنعتی اروپا را یافته بودند، در پی احقاق حقوق خود دست به تجمع زدند. تجمعاتی که به نتیجه خاصی نرسید تا پس از مسدودکردن مسیر راه آهن شمال-جنوب و برخورد با آنان دولت در نهایت هیئتی از مدیران دولتی را در رأس کارخانه هپکو قرار دهد. شرکتی که حالا صدها میلیارد تومان بدهی انباشته و خطوط تولید زمینگیر دارد. مدیران هپکو در چند ماه اخیر مدعی فعالیت دوباره این شرکت هستند اما برای قضاوت در این باره کمی زود است و با این حساب می توانیم هپکو را یکی از مهم ترین شرکت های فهرست بزرگ قربانیان سال های ابتدایی خصوصی سازی در ایران بنامیم.

** ارج، یک رؤیای ناتمام
ارج را خلیل ارجمند، شاگرد ممتاز ایرانی و دانش آموخته بورسیه دولتی اعزام به خارج از دانشگاه مهندسی سانترال پاریس، در سال 1316 بنا نهاد. خلیل ارجمند اما چندسال بعد و در سال 1323 هنگامی که مشغول تعمیر یکی از چاه های شرکت بود، بر اثر پارگی کابل نگهدارنده جان خود را از دست داد تا روی دست چند هزار نفر تشییع شود و مهندس بازرگان، در مراسم ختمش نام او را گرامی بدارد. پس از آن بود که اسکندر و سیاوش ارجمند مدیریت این شرکت را به دست گرفتند و تولیدات موفق ارج یکی پس از دیگری بازار را تسخیر کرد. بخاری ارج، صندلی تاشوی فلزی، کولر آبی و یخچال محصولاتی بودند که یک به یک توسط ارج تولید شدند و بازار را قبضه کردند. با رسیدن به دهه 50 اما مشکلات ارج شروع شده بود؛ مشکلاتی که به نظر می رسید سرعت توسعه ارج را کاهش داد. این کارخانه در سال 1358 مصادره شد و با مدیریت دولت ادامه فعالیت داد. 30 سال پس از آن ارج شاهد حضور مدیرانی بود که درک چندانی از توسعه نداشتند و با تولید همان محصولات همیشگی با همان خط تولید موجود، روزها را به شب ها متصل می کرد.

ارج نیز با آغاز فعالیت سازمان خصوصی سازی روی میز فروش قرار گرفت و به بانک ملی رسید تا در عمل همچنان تحت مدیریت مدیران بخش غیرخصوصی قرار بگیرد، اما از حفاظ آهنین عدم نظارت مناسب نیز برخوردار باشد. کارخانه ای که روزی نبض بازار ایران را در اختیار داشت، در روزهای فتح بازار ایران توسط شرکت های شرق آسیا، به پارکینگ خودروهای ایران خودرو تبدیل شد و کارگرانش ناباورانه، سقوط رؤیای بزرگ خلیل ارجمند را به نظاره نشستند.

** چیت سازی ری، تشییع روی دوش بنگلادشی ها
کارخانه چیت ری را خانواده کورس در سال 1326 بنا نهاد؛ کارخانه ای که نزدیک به چهار هزار کارگر داشت که بخش کوچکی از آن را متخصصان بنگلادشی تشکیل می دادند. این کارخانه در روزهای اوج فعالیت چیت سازی های ایرانی به قلب تپنده صنعت نساجی تبدیل شد و کار تا جایی پیش رفت که صاحبان کارخانه تصمیم گرفتند کارگران را نیز در سود شرکت سهیم کنند و به این ترتیب دو هزار و 500 کارگر شرکت، سهام دار آن شدند؛ سهام دارانی که با سپرده شدن اداره شرکت به بنیاد مستضعفان متوجه این انتقال نشده بودند و به گفته نماینده کارگران سهام دار شرکت در گفت وگو با ایرنا، حتی تا سال 1368 اقساط سهام خود را پرداخت می کردند. با آغاز به کار سازمان خصوصی سازی، باقی مانده سهام دولتی شرکت نیز به بنیاد مستضعفان واگذار شد تا در عمل این شرکت به محل جدال نمایندگان کارگری و بنیاد مستضعفان تبدیل شود. این بنیاد در دوره ای تلاش کرد شرکت را به چند تاجر ایرانی-بحرینی بفروشد، اما موفق نشد و سپس کار تا جایی پیش رفت که زمین کارخانه به محل ساخت وساز شهرداری تبدیل شد. کارخانه ای که روزی در سه شیفت به تولید محصول مشغول بود، تحت مدیریت مدیران غیرمتخصص و عدم به روز رسانی خطوط تولیدش هم زمان با هجوم منسوجات خارجی به بازار ایران، زانو زد و بنگلادشی ها خطوط تولید و دستگاه های آن را خریدند و با خود به بنگلادش بردند. چیت ری از آن نمونه های شاخص خصوصی سازی در ایران است که خصولتی سازی یا خودمانی سازی نام گرفته است.

** آزمایش؛ یک داستان تکراری
شرکت آزمایش را محسن آزمایش در سال 1337 بنا نهاد؛ شرکتی که در ابتدا با تولید مجموعه ای از محصولات لوازم خانگی مانند یخچال، آب گرم کن، تختخواب، بخاری، اجاق گاز و کولر، جای پای تازه ای در بازار ایران یافت و با گسترش فضای شرکت به 30 برابر روزهای ابتدایی، شعبه های تولیدی خود را در استان های مرکزی و فارس نیز تأسیس کرد.

حتی پس از گرفتن آزمایش از سوی دولت نیز این شرکت روند توسعه ای خود را پیش برد و در سال های جنگ، هر ایرانی در خانه خود استفاده از محصولات این شرکت را تجربه می کرد؛ شرکتی که حتی به تولید یخچال های سایدبای ساید و فریزرهای بدون برفک هم رسید اما در عمل با بازشدن درهای کشور به روی کالاهای وارداتی در دهه 80 هم زمان با واگذاری شرکت به صندوق بازنشستگی کشوری و سپس انتقال آن به یکی از شرکت های وابسته بانک ملی، ضربات مهلک و پیاپی را به شرکت آزمایش وارد کرد؛ ضرباتی که کارخانه آزمایش را دچار بحران کرد و در چند سال تعداد کارگران آن را از چند هزار نفر به چند صد نفر کاهش داد. به این ترتیب، آزمایش همان ضربه ای را متحمل شد که بسیاری از کارخانه های تولیدی ایرانی تحت تأثیر درهای باز وارداتی و شعارهای شیرین تئوریسین های اقتصادی دولت های پس از جنگ متحمل شده بودند. تنفس شرکت آزمایش دو سال قبل درحالی به طور کامل متوقف شد که هیچ کس به یاد نمی آورد استادان همیشه حاضر در اتاق های تصمیم گیری اقتصاد کشور وعده می دادند با تسهیل تجارت که اسم رمز تسهیل واردات بود، اقتصاد ملی ایران رونق خواهد گرفت.

** آونگان، نابودی برای هیچ
آونگان را دولت در سال 1352 به عنوان شرکت مادر تخصصی تولید دکل های انتقال انرژی تأسیس کرد؛ شرکتی که بزرگ ترین سازنده دکل های انتقال نیرو در خاورمیانه بود و به سه قاره جهان صادرات می کرد. آونگان از جمله شرکت هایی بود که حتی در سال های جنگ نیز به فعالیت و توسعه خود ادامه داد و به نظر نمی رسید در مسیر پیش رویش مشکل غیرقابل حلی وجود داشته باشد. در سال 1383 اما سازمان خصوصی سازی این شرکت را به شکل اقساطی و با مبلغ 12 میلیارد تومان به بخش خصوصی واگذار کرد؛ یک واگذاری پرحاشیه که سروصدای زیادی به راه انداخت و نمایندگان مجلس که پیگیر تحقیق وتفحص از نحوه این واگذاری بودند ارزش شرکت را حداقل سه برابر مبلغ قرارداد ذکر می کردند.

تلاش این نمایندگان اما به نتیجه ای نرسید و شرکت عظیم آونگان در کمتر از هفت سال چنان مسیر سقوط را طی کرد که حتی کارگران آن نیز این سرعت سقوط را باور نمی کردند؛ کارگرانی که مالک جدید در پرداخت حقوقشان تعلل می کرد و تجمعات پیاپی شان در برابر مجلس و دولت بی نتیجه می ماند. نشانه های نابودی آونگان در این سال ها دیده می شد، اما مدیران شرکت همچنان مدعی بودند این شرکت وضع خوبی دارد و از قراردادهایی سخن می گفتند که در آینده بسته خواهد شد. مدیرعامل وقت شرکت آونگان در سال 91 در گفت وگو با فارس درهمین باره گفته بود: «ورشکستگی برای آونگان معنی ندارد»، اما نه تنها ورشکستگی برای آونگان معنی پیدا کرد، بلکه کارگرانش نیز در دریافت آخرین حقوق و مزایای خود ناکام ماندند.
مدیر تسویه شرکت، مالک شرکت را تاجری ورشکسته خواند و مطالبات کارگران و بازنشستگان شرکت به بیش از شش میلیارد تومان رسید. شرکتی که روزی قلب تپنده تولید دکل های انتقال انرژی در کشور بود دیگر جانی برای حیات نداشت و سوله های متروک و خیابان های خالی اش، به مهم ترین منظره یکی از خیابان های اصلی اراک تبدیل شد.
 

انتهای پیام /*

منبع ایرنا
کلید واژه :

صنعت ایران

،

غول صنعتی

ثبت نظرات
captcha