پیش خوان روزنامه ها
محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 2 محل تبلیغات شما اینجاست 4 نیرو نیوز مدارا
کد خبر : ۷۲۱۶۳۰
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

معمای یارانه پنهان در بودجه

همزمان با تدوین بودجه سال 1398 بحث بی سامانی یارانه های پرداختی دولت و سهم قابل توجه یارانه پنهان در آن مجددا از سر گرفته شده است. بر اساس گزارش محمدباقر نوبخت، رییس سازمان برنامه و بودجه سالانه مبلغی حدود 934 هزار میلیارد تومان یارانه پنهان در اقتصاد توزیع می شود.

معمای یارانه پنهان در بودجه

به گزارش پایگاه خبری اتحاد آنلاین، در حالی که تردیدهای فراوانی در مورد اصابت این مبلغ به گروه های هدف وجود دارد. در شرایط کنونی که اقتصاد ایران افزایش توامان قیمت ارز و شدت تحریم ها را تحمل می کند، شفاف سازی این ارقام و بررسی دقیق در نحوه تأمین و توزیع آنها می تواند در اتخاذ سیاست های راهبردی صحیح بسیار کارگشا باشد.

باید توجه داشت که بودجه صرفا سیاهه ساده دخل و خرج دولت نیست، بلکه آینه ای از وضعیت نهادی، توسعه ای، ساختاری و درجه ثبات اقتصاد کشور است. بنابراین، بررسی های دقیق آن که منجر به انضباط مالی دولت شود تا حد زیادی می تواند به کاهش تنگناهای موجود و همین طور بهبود عملکرد سایر بخش های اقتصاد نیز منجر شود.

یارانه بر اساس هدف و نحوه پرداخت، لحاظ شدن یا نشدن در بودجه دولت و برخی مسائل دیگر تعاریف و دسته بندی های متعددی دارد. یکی از اهداف دولت ها برای پرداخت یارانه به کارگیری صحیح منابع و امکانات کمیاب کشور است. هدف دیگر، جلوگیری از نوسان زیاد قیمت ها و توزیع مناسب و عادلانه درآمدها است. بحث یارانه در واقع نوعی کمک مالی یا امتیاز اقتصادی به موسسات خصوصی، خانوارها یا واحدهای دولتی است که در قالب پرداخت های مستقیم و غیرمستقیم صورت می گیرد. آن دسته از یارانه هایی که در بودجه کشور محاسبه می شوند و منابع و مصارف آنها مشخص است، یارانه آشکار نامیده می شوند. در حالتی که اگر کالا یا خدمتی از سوی دولت مورد حمایت قرار بگیرد، اما هزینه های این حمایت در حساب های پرداخت یارانه منعکس نشود، یارانه پنهان است.

کالاهایی نظیر دارو که کمک های دولت باعث واردات ارزان تر آن می شود اما عملا به طور مستقیم در بودجه دولت لحاظ نمی شود در این دسته هستند. این نوع یارانه، در اقتصاد ایران به خصوص از زمانی که شکاف زیادی بین نرخ ارز رسمی با نرخ واقعی آن ایجاد شد، ابعاد گسترده ای یافته است. بدیهی است نسبت یارانه پنهان کالاهایی مانند حامل های انرژی و کالاهای اساسی وارداتی به یارانه نقدی با افزایش قیمت ارز در ماه های گذشته افزایش چشمگیری داشته است.

** اتلاف انرژی
انرژی یکی از کالاهای مهمی است که به دلیل تفاوت قیمت فروش در داخل و قیمت جهانی آن از یارانه پنهان برخوردار می شود. طبعا هر چه تفاوت قیمت داخل و خارج بیشتر شده و میزان مصرف حامل انرژی نیز افزایش یابد، میزان یارانه پنهان پرداخت شده نیز بیشتر می شود. کالاهای استراتژیک و پرمصرفی چون نفت، گاز، برق و بنزین مجموعا بیشترین سهم از یارانه پنهان را به خود اختصاص می دهند. در طول سالیان مختلف قیمت پایین انرژی به همراه رشد سطح عمومی قیمت ها سبب شده قیمت نسبی این کالاها پایین بماند و خانوار و بنگاه سبد کالایی خود را براساس این علامت دهی شکل دهند؛ به گونه ای که نه تنها فاصله زیادی بین قیمت انرژی در ایران و قیمت جهانی آن ایجاد شده، بلکه میزان مصرف خانوارهای ایرانی نیز از متوسط سطح جهانی افزایش چشمگیری پیدا کرده است.

برای قیمت بنزین بر اساس نرخ های منطقه ای (فوب خلیج فارس)، معادل 52 تا 54 سنت با فرض نرخ ارز 10 هزار تومان، نرخی بیش از 5 هزار تومان باید در نظر گرفت. با شرایط کنونی دولت حدود 4200 تومان یارانه پنهان به مصرف کنندگان بنزین می پردازد. بروز چنین شکافی باعث افزایش تقاضای داخلی برای انرژی شده که هم به دلیل آلودگی، تاثیرات منفی بر محیط زیست و سلامت افراد دارد و هم خالص صادرات کشور را کاهش داده و درآمد ارزی دولت را کمتر می کند. همین شکاف قیمت علت جذابیت قاچاق سوخت به خارج از مرزهای کشور شده است؛ به گونه ای که گفته می شود روزانه بیش از 10 میلیون لیتر (بیش از 10 درصد کل مصرف روزانه) بنزین از کشور به خارج قاچاق می شود. وضعیت حامل های انرژی دیگر مانند برق نیز وضع نسبتا مشابهی دارد.

** شیوه توزیع
جدا از میزان بالای یارانه پنهان، بحث توزیع آن نیز از دیگر مسائل مهم در نظام یارانه ها به شمار می رود. خطایی که معمولا در مورد تخصیص یارانه رخ می دهد، شناسایی نامناسب گروه هدف است که یا عده ای خارج از این چتر حمایتی می مانند یا افرادی که در گروه هدف نیستند به اشتباه وارد این چتر حمایتی می شوند؛ لذا باید در ارایه یارانه ها رویکردی اتخاذ شود که خطای تخصیص و توزیع به حداقل ممکن برسد.

با وجود اهدافی چون تامین عدالت اجتماعی و اقتصادی که از پرداخت یارانه دنبال می شود، در عمل تنها بخش کوچکی از رفاه و مطلوبیت حاصل از این منابع مالی به اقشار کم‎درآمد اختصاص می یابد. افراد کم درآمد سوخت، برق و بطور کلی انرژی کمتری نسبت به خانوارهای پردرآمد مصرف می کنند و برآوردهای مختلف حاکی از آن است که دهک دهم درآمدی ٢٥-١٧ برابر بیش از دهک یکم درآمدی از یارانه حامل های انرژی بهره مند می شوند که این دقیقا با اصل عدالت اجتماعی- که از مبانی اساسی تخصیص یارانه است- مغایرت دارد.

افزایش قیمت انرژی به دلیل آنکه نهاده تولید است، سبب افزایش هزینه تولید و به تبع آن فشار به قیمت محصولات می شود. از آنجایی که میزان تورم برای دهک های پایین درآمدی بیشتر است، نگرانی در مورد فشار تورم در وضعیت پیچیده کنونی قابل درک است. اما این نگرانی نباید مانع ایجاد اصلاحات در نحوه و میزان پرداخت یارانه ها شود، چرا که ادامه روند فعلی تبعات جبران ناپذیری برای اقتصاد و جامعه به دنبال دارد. افزایش شوک های مکرر به اقتصاد، قاچاق، گسترش بی‎عدالتی و فقر عمومی، آلودگی محیط زیست و ضعف دولت در اجرای طرح های نیمه تمام یا طرح های حمایتی مهم ترین اثرات مخرب ادامه روند فعلی است.

تجربیات کشورهای دیگر از جمله در جهان توسعه یافته در این زمینه نشان می دهد که رفع فقر از طریق سه نظام پرداخت ها، مالیات ها و نظام تامین اجتماعی صورت گرفته است. در این کشورها نظام پرداخت ها و نظام مالیات ها مکمل یکدیگر هستند و بخش عمده مشکلات در زمینه فقر و شکاف طبقاتی را حل می کنند. بنابراین، برای حداقل کردن آسیب‎های احتمالی به اقشار آسیب پذیر به دلیل افزایش قیمت ها حتما برنامه‎های مکمل حمایتی باید در دستور کار قرار بگیرد.

بدون تردید، اداره اقتصاد به روش «از امروز به فردا» ما را از وضعیت تعادل پایدار دور خواهد کرد. وضعیت موجود معلول چند عاملی اقتصاد و سیاست است که به اجماع فراگیر بر سر ضرورت اصلاح نیاز دارد. پرش های قیمتی مکرر متغیرهای کلیدی و فضای اقتصادی بی ثبات منجر به بی اعتمادی افکار عمومی نسبت به آینده اقتصاد کشور شده است. در گام نخست همراه کردن افکار عمومی از طریق شفاف سازی مزایای بلندمدت و پایدار اصلاح نظام یارانه بسیار حائز اهمیت است. اصلاح نظام یارانه ها استراتژی ها و برنامه های کارشناسی شده دقیق و بلندمدتی می طلبد. پیاده کردن راهکارهای بلندمدت مستلزم شکل گیری عزم مشترک درباره چیستی مشکلات راهبردی اقتصاد کشور و همچنین راه حل های آنهاست.
انتهای پیام

منبع روزنامه اعتماد

منبع ایرنا
کلید واژه :

یارانه پنهان

،

یارانه پنهان در بودجه

ثبت نظرات
captcha