قیمت روز خودرو
پیش خوان روزنامه ها
روزنامه ها
محل تبلیغات شما اینجاست 2 بانک سپه محل تبلیغات شما اینجاست 4 نیرو نیوز مدارا
کد خبر : ۷۲۱۱۸۱
زمان انتشار :
facebook telegram twitter google+ cloob Yahoo print

از اقتصاد نفتی تا اقتصاد بنزینی

اقتصاد بنزینی، جدیدترین اصطلاحی است که می توان برای بیان واقعیت ها و به عبارت دقیق تر مخاطرات و چالش های اقتصاد ایران به کار برد. این اصطلاح به معنای چسبندگی تحولات و روندهای اقتصادی کشور به متغیری به نام بنزین است.

از اقتصاد نفتی تا اقتصاد بنزینی

به گزارش پایگاه خبری اتحاد آنلاین، در واقع این متغیر است که تعیین کننده اصلی خط و نشان و مسیر اصلی اقتصاد بوده و به عبارتی معیار و شاخص اصلی برای سیاست گذاری ها و اقدامات در سطوح کلان اقتصادی است. مقوله ای که بیش از آنکه بر منطق و علم اقتصاد، الزامات و چارچوب های توسعه ای و مدیریت کارآمد و بهینه اقتصادی متکی باشد، بر مجموعه ای از متغیرها و انتظارات پوپولیستی و به بیان بهتر سیاسی مبتنی است.

نگارنده از زمانی که به یاد دارد (اواسط دهه 60) مسئله بنزین (قیمت و نحوه عرضه) دغدغه ای بزرگ برای دولت و مردم بود که هر سال و در 30 سال گذشته به شیوه های مختلف در انتظارات عمومی و سیاست گذاری های کلان و البته متنوع و متضاد دولتی خودنمایی کرده است؛ زمانی عرضه کوپنی بنزین، زمانی دیگر عرضه آزاد توأم با افزایش تدریجی قیمت، زمانی تثبیت قیمت با هدف پوپولیستی طرح تنفس، زمانی هم سهمیه بندی همراه با عرضه چندنرخی و نهایت زمانی عرضه بنزین به قیمت نیمه یارانه ای در قالب طرح هدفمندی یارانه ها. هدف غایب در همه این طرح ها و آزمون و خطاها، ساماندهی نظام اقتصادی و تجاری بنزین در ایران بوده است.

طرح هایی که با هزینه کلان و بالا اجرا شده و دستاوردی جز نارضایتی پایدار در حوزه مصرف و افزایش هزینه های تولید و عرضه بنزین در کشور با توجه به روند تصاعدی افزایش مصرف، قاچاق گسترده به خارج از کشور و در کل تداوم و تشدید آسیب پذیری اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور نداشته است. نباید فراموش کرد در سال های نه چندان دور، بنزین به متغیری فعال در برنامه تحریمی آمریکا علیه کشور قرار داشت و اگر نبود تلاش دست اندارکاران صنعت نفت در سال های اخیر برای راه اندازی طرح های پالایشگاهی، بنزین همچنان نقش فعالی در تحریم های جدید آمریکا داشت.

البته این شرایط نمی تواند پایدار باشد و چه بسا در آینده ای نزدیک و در نتیجه تداوم شرایط کنونی نظام عرضه و قیمت گذاری و همچنین اصلاح نشدن نظام مصرف در حوزه تولید و عرضه خودروهای استاندارد، بنزین بار دیگر به پاشنه آشیل اقتصاد ایران تبدیل شود. باز نباید فراموش کرد در نتیجه تحریم های دور قبل، دست اندرکاران تأمین بنزین در کشور علاوه بر سهمیه بندی و عرضه چندنرخی، مجبور به فعال کردن مجتمع های پتروشیمی برای تولید بنزین آن هم بنزین غیراستاندارد که تبعات سنگینی به لحاظ زیست محیطی و سلامت شهروندان داشت، شدند.

علت یابی بروز چنین شرایطی برای اقتصاد ایران کار چندان سختی نیست. شاید برای مردم این سؤال مطرح باشد که برای ایران که دارنده بزرگ ترین ذخایر مجموع نفت و گاز دنیاست و قدمت صنعت نفت آن به بیش از 110 سال می رسد، چرا تأمین و عرضه بنزین و قیمت آن، معضلی دیرینه در اقتصاد است؟ چرا این مسئله هر ساله مسئله ای جدی در روابط دولت و مردم است و از اهمیت و حساسیت اقتصادی، اجتماعی و حتی سیاسی آن در طول دهه های اخیر کاسته نشده است.

اصولا چرا نمی توان مانند بیشتر کشورهای دنیا، نظامی منطقی، پایدار، اقتصادی و سودآور برای همه جامعه در حوزه سوخت و به طور خاص بنزین ایجاد و اجرا کرد؟ در پاسخ به این سؤالات باید این نکته را یادآور شد که به دلیل اهمیت مسئله حمل ونقل در عصر کنونی و وابستگی بسیاری از فرایندهای اقتصادی و اجتماعی، مسئله سوخت و قیمت آن در همه کشورها و حتی کشورهای توسعه یافته امری حساس و مهم است.

حساسیت شدید دولت ترامپ به قیمت بنزین در آمریکا و تأثیر آن بر نتیجه انتخابات اخیر و همچنین جنبش معروف به جلیقه زردها در فرانسه، نمادی از این اهمیت است؛ اما سازوکارهای اقتصادی نهادینه شده در کشورهای مزبور، بروز مشکل را موقت و حل آن را آسان و کم هزینه کرده است. در مقابل در کشورهایی مانند ایران، موضوع بنزین به مسئله و چالشی دائمی و مزمن تبدیل شده و با انباشته شدن مشکلات، حل مسئله سخت تر، پیچیده تر و پرهزینه تر شده است. همه این شرایط ریشه در اقتصاد نفتی دارد؛ اقتصادی که به شدت سیاسی، آسیب پذیر، ضدتوسعه، ناکارآمد و مغایر عدالت اجتماعی است.

اقتصاد بنزینی، فرزند اقتصاد نفتی است و بین آنها جدایی نیست. در شرایط تحریمی امروز که بار دیگر مسئله بنزین و قیمت و نحوه عرضه آن بار دیگر برجسته شده است، نمی توان از ضرورت کاربست سازوکارهای بنیادی برای حل همیشگی مسئله بنزین در ایران سخن گفت. این بار نیز باید در فکر و تدارک راهکارهای موقت و تسکینی برای بنزین جهت عبور کم هزینه بود که آن هم احتمالا عرضه دونرخی همراه با سهمیه بندی در آینده خواهد بود.

منطق و تجربه حکم می کند حل معضلاتی از این دست باید در شرایط عادی و مطلوب اقتصادی و با ترکیبی از راه حل های قیمتی، اجرای سازوکارهای کاهش مصرف در بخش های صنعتی، حمل ونقل و گسترش حمل ونقل عمومی سازگار با محیط زیست و جایگزینی بنزین با حامل های دیگر امکان پذیر است. قبل از همه اینها باید دید می توان در یک اقتصاد نفتی این طرح ها را به اجرا گذاشت یا خیر؟
انتهای پیام 

منبع روزنامه شرق

کلید واژه :

اقتصاد نفتی

،

اقتصاد بنزینی

،

اقتصاد ایران

ثبت نظرات
captcha